Ma造 Budda z Hiszpanii


Przez wiele lat dociera造 do mnie niezliczone fascynuj鉍e historie o Lamie Yeshe. Pomog造 mi one zbudowa pe軟iejszy obraz cz這wieka, jakim by, i przekona造 mnie ostatecznie o jego oczywistej nieprzeci皻noci. Jak si wydawa這, nic nie by這 dla niego zbyt skandaliczne czy dziwaczne, je瞠li spr鏏owanie tego mia這 by cen za g喚bsze poznanie spo貫cze雟twa, z kt鏎ego pochodz jego uczniowie, i kt鏎ego warunki ukszta速owa造 ich umys造. Poniewa rodowisko, w kt鏎ym sam wyr鏀, by這 cile konwencjonalne, jego otwarto by豉 wprost rewolucyjna. By wielkim cz這wiekiem. G堯wnym celem jego 篡cia by這 dotarcie do wszystkich ludzi, uniwersalnym charakterem swojego przekazu przekraczaj鉍 geograficzne, rasowe i filozoficzne granice. W Hong Kongu, na przyk豉d, zrzuci swoje szaty, za這篡 spodnie, koszul i krawat i wybra si do klubu nocnego mieszcz鉍ego si w jego hotelu, ciekawy zobaczy, co te ludzie z zachodu uwa瘸j za wyrafinowan rozrywk. Kto wie, co naprawd wtedy myla. Zawsze powtarza ludziom, 瞠by dobrze si bawili, ale kiedykolwiek chcia u篡 jakiego szyderczego terminu, kt鏎y okrela豚y w pe軟i ludzi trwoni鉍ych czas, nazywa ich nocni klubowicze. W Australii wdzia szorty, t-shirt, i kapelusz z szerokim rondem i uda si na tygodniow w璠r闚k. Nikt nie wiedzia, gdzie wtedy znikn像. Po powrocie, prezentuj鉍 wspania章 opalenizn og這si, 瞠 odwiedza w tym czasie pla瞠, poniewa wyranie by這 to co, co Australijczycy uwa瘸j za dobr zabaw. Podobnie podczas podr騜y do Ameryki zadziwi wielu odwiedzaj鉍 kasyna w Las Vegas! Zaci鉚n像 potem opieraj鉍ego si Lam Zop, (kt鏎y by bardziej sk這nny powi璚i sw鎩 czas na medytowanie w swoim pokoju) nie tylko do Disneylandu, gdzie odby przeja盥磬i na wi瘯szoci urz鉅ze, maj鉍 na g這wie czapk z Myszk Miki, ale tak瞠 do baru ze striptizem, gdzie usiedli razem jedz鉍 lody, niezaszokowani bynajmniej wdzi瘯ami damy ta鎍z鉍ej na scenie. Lama nigdy nie by pruderyjny. Nie tylko pochodzi ze spo貫cze雟twa, gdzie wszystkie funkcje naszego cia豉, w章czaj鉍 w to seks, by造 akceptowane bez przewa瘸j鉍ego w naszym bardziej ucywilizowanym wiecie neurotyzmu, ale jako lama studiowa tak瞠 dog喚bnie zagadnienia zwi頊ane z energi seksualn, ucz鉍 si, jak wykorzystywa j na duchowej cie盧e. Dzi瘯i temu uczniowie z zachodu spostrzegli, 瞠 by zdumiewaj鉍o dobry w udzielaniu wietnych, dok豉dnych rad ludziom, kt鏎zy mieli jakie seksualne problemy. Jego wiatowa edukacja przekroczy豉 nast瘼n niewidzialn granic, kiedy po rozmowie z uczniem gejem w San Francisco poprosi o zabranie go do baru dla gej闚, oraz pniej na gejowsk parad. Bawi si znakomicie, i jak mi m闚iono, zadawa niezliczone pytania. By zafascynowany zachowaniem gej闚, poniewa to zjawisko nie dotar這 nigdy do Tybetu, i pragn像 dowiedzie si w najdrobniejszych detalach, jak to si zacz窸o, czego chcieli homoseksualici, i co w豉ciwie ze sob robili! Nie by這 w tym ani szczypty pot瘼ienia, wy章cznie g堯d wiedzy. Jego opinia wyra穎na pod koniec tego niezwyk貫go dnia by豉 taka, 瞠 wed逝g niego niekt鏎zy geje byli 豉dniejsi od lesbijek.

Lama by troch jak antropolog, odwracaj鉍y role, studiuj鉍y nas- obserwuj鉍, do jakiego gatunku nale瞠limy, jakie dziwne nawyki od篡wiania, picia i 章czenia si w pary posiadamy. Czy naprawd bylimy takimi zacofanymi barbarzy鎍ami, za jakich uwa瘸li nas jego krajanie? Jego zachowanie na tych wycieczkach poznawczych oraz poufa這, z jak traktowali go jego zachodni uczniowie, tak瞠 kobiety, wywo豉造 niejednokrotnie zdziwienie u wielu os鏏, w章czaj鉍 w to jego bardziej konserwatywnych koleg闚- lam闚, i wi瘯szo tybeta雟kiej spo貫cznoci na wychodstwie- chocia Dalaj Lama i kilku wysoko postawionych w duchowej hierarchii lam闚 rozumia這 ca趾owicie natur misji, jakiej si podj像. Jednak瞠 ci, kt鏎ych cechowa這 mniejsze otwarcie, uwa瘸li, 瞠 w jaki spos鏏 豉mie swoje mnisie lubowania. Sam Lama Yeshe opowiada histori o tym, jak jego siostra, mieszkaj鉍a w Delhi, przysz豉 do niego kiedy ca豉 we 透ach, b豉gaj鉍 go, 瞠by porzuci zachodnich uczni闚 i pozwoli jej wspiera go finansowo na d逝gim odosobnieniu, oraz 瞠by powr鏂i na cie磬, kt鏎 porzuci. Przy innej okazji, w towarzystwie kilku cz這nk闚 swojej rodziny oraz dw鏂h czy trzech swoich zachodnich uczni闚, w Dharamsali, zacz像 opowiada o podr騜y, jak odby do Tybetu poprzedniego miesi鉍a. Opowiada ponurym g這sem, o bezcennym pos鉚u Buddy, kt鏎y Chi鎍zycy zrzucili na dno rzeki. Powiedzia to i zacz像 si mia. miech by coraz g這niejszy. Pos鉚 Buddy roztrzaskany na dnie rzeki -rycza ze miechu. Jego bracia i siostry patrzyli w os逝pieniu na taki brak szacunku. Czy Lama Yeshe postrada rozum? Tylko obecni przy tym uczniowie z zachodu zrozumieli, co mia na myli. Nie mia這 znaczenia, czy pos鉚 Buddy by w ruinach, poniewa czczono w nim znaczenie Jego nauk, a nie jego zewn皻rzn form.

Mimo ca貫go cechuj鉍ego go wsp馧czucia, nigdy nie waha si, kiedy w gr wchodzi這 o dok豉dne przekazanie, o co mu chodzi. Dharma nie mo瞠 by po prostu wygodna. Powinna wstrz零n寞! Nie dzia豉my tu w biznesie bycia mi造m dla ka盥ego- mawia zwykle, gdy odkrywa przed nami jak psychologiczn czy duchow, niewygodn prawd o nas. Mia racj. W ten spos鏏 moglimy si czego nauczy. Nie 瞠by nas kiedykolwiek zrani. Lama zdo豉 ujawni, w jak g逝pi spos鏏 funkcjonuj nasze umys造, odkry nasze z逝dzenia z niesko鎍zonym wsp馧czuciem oraz przewiadczeniem, 瞠 dobro ostatecznie zwyci篹y wszystko. Po tym, jak przekaza nam cz prawdy o nas, mia si, a my mialimy si razem z nim, przekonani, 瞠 pomimo naszych przewin, ten cz這wiek b璠zie towarzyszy nam w drodze do owiecenia. I mimo 瞠 by prawdziwym d瞠ntelmenem i cechowa豉 go niezawodna uprzejmo, nigdy nie pob豉瘸 tym, kt鏎zy pr鏏owali go oszuka. By znany z tego, 瞠 chwyta za ko軟ierze hinduskich baga穎wych, bezceremonialnie nimi potrz零aj鉍, ilekro starali si co ukra. Zawsze podoba造 mi si te twarde historie o Lamie Yeshe, poniewa udowadnia造, 瞠 aby sta si uduchowion istot, nie musisz koniecznie zosta mi璚zakiem. Gdy tylko oswoi si bardziej z Zachodem, Lama Yeshe zacz像 aktywnie wyra瘸 swoje zainteresowanie polityk. Gdziekolwiek si nie znalaz, pierwsz rzecz, jak robi by這 w章czenie telewizora i ogl鉅anie reklam, poniewa w豉nie one dawa造 mu najwi璚ej informacji o charakterystycznych cechach danego narodu. Ogl鉅a tak瞠 wiadomoci, i wymaga, aby czytano mu opiniotw鏎cze pisma od deski do deski. Zacz像 te wyra瘸 stanowcze polityczne pogl鉅y, kt鏎e potwierdza造, 瞠 nie by wcale 瘸dnym libera貫m z krwawi鉍ym sercem. Pewnego dnia, w Kalifornii, zobaczy w telewizji program o nowej, ulepszonej wersji bombowca B-52, czarnej, gronej, wrednej maszynie, przy kt鏎ej sta cz這wiek, absolutnie skarla造. Lama by zafascynowany. Zadawa ci鉚貫 pytania o funkcje maszyny. Dzia這 si to w czasie, gdy Iran przetrzymywa ameryka雟kich zak豉dnik闚; Lama Yeshe by zszokowany tymi wydarzeniami, jak r闚nie zdegustowany przyj皻 przez prezydenta Cartera biern postaw. Prezydent Carter m闚i wci嘀 o prawach cz這wieka, ale to tylko s這wa. Nie szanuj go wcale- og這si swoje stanowisko Lama. Nast瘼nie zadeklarowa, co zrobi豚y na miejscu prezydenta Wzi像bym kilka setek B-52, i polecia豚ym nad Teheran, wczeniej zawiadamiaj鉍 ZSRR, 瞠 nie zamierzam zrzuca na miasto bomb. Rozkaza豚ym, aby te wielkie samoloty lecia造 skrzyd這 przy skrzydle, jak wielka czarna chmura, tu nad Teheranem, 瞠by lecia造 tak nisko, 瞠 ha豉s przerazi豚y wszystkich i rozbi wszystkie okna w miecie. Wtedy kaza豚ym rozrzuci ulotki, kt鏎e wyjania造by, 瞠 je瞠li b璠ziemy zmuszeni powi璚i 篡cie pi耩dziesi璚iu dw鏂h ludzi, wpadniemy w z這, i powr鏂imy, i nie b璠zie ju Teheranu- chyba, 瞠 zak豉dnicy powr鏂 do domu cali i zdrowi, i w這s im z g這wy nie spadnie.

Lama Yeshe nie by z pewnoci dzieckiem-kwiatem. By cz這wiekiem z praktycznym podejciem do 篡cia, oraz urodzonym przyw鏚c. Jego niepospolito odzwierciedla豉 si chyba w najpe軟iejszy spos鏏 na jego o速arzu. Zawsze podkrela, 瞠 o速arz powinien by czym osobistym, wype軟ionym rzeczami, kt鏎e mia造 specjalne, wyj靖kowe znaczenie. Na swoim o速arzu umieci samolot- zabawk, poniewa jak twierdzi, to w豉nie symbolizowa這 jego misj rozpowszechniania nauk Buddy na ca造m wiecie. O速arz nie by konwencjonalny, ale nie widzia powodu, dla kt鏎ego mia豚y trzyma si kurczowo tybeta雟kiego stylu buddyzmu, jeli znalaz co lepszego na zachodzie. Na przyk豉d bezceremonialnie porzuci tradycyjne kadzid這, zast瘼uj鉍 je perfumami w atomizerze, kt鏎e bardziej mu si podoba造, i kt鏎e by造 du穎 豉twiejsze w u篡ciu. Musimy rozwin寞 buddyzm w zachodnim stylu- zwyk mawia. Jego podr騜e zetkn窸y go nie tylko z wielorakimi, materialnymi sk豉dnikami zachodniego stylu 篡cia, ukaza造 mu tak瞠 chrzecija雟two, w jego 篡j鉍ej formie. Lama Yeshe, b璠鉍 z natury otwartym cz這wiekiem, mia prawdziwie ekumeniczne podejcie. Na d逝go zanim przyjecha na zach鏚, wykszta販i w sobie g喚boki i szczery szacunek do Jezusa Chrystusa. W豉nie podczas wi靖 Bo瞠go Narodzenia udzieli nam szczeg鏊nie g喚bokich nauk o znaczeniu tego wydarzenia i o tym, jak powinnimy si do niego przygotowa (nauki te zosta造 opublikowane w ksi嘀ce Silent Mind, Holy Mind). Teraz mia okazj, aby zbada chrzecija雟two u r鏚e. Pewnego dnia w Pizie, popieszy do Lamy Zopy, z豉pa go za r瘯, i oznajmi z nieukrywanym podnieceniem: -Chod, musz ci co pokaza. Znalaz貫m co wspania貫go.- Zabra Lam Zop do Asy簑, gdzie triumfalnie pokaza mu jaskini wi皻ego Franciszka. -Istnieli, widzisz, naprawd istnieli w Europie jogini, kt鏎zy tak瞠 u篡wali jaski- powiedzia. Lama Zopa przeprowadzi pniej wyw鏚 dowodz鉍y, 瞠 chocia wi皻y Franciszek m鏬 osi鉚n寞 owiecenie, to jednak nie pozostawi 瘸dnych ksi嘀ek m闚i鉍ych, jak kto inny m鏬豚y je osi鉚n寞! Kiedykolwiek istnia豉 taka mo磧iwo, Lama odwiedza chrzecija雟kie klasztory i rozmawia tam z zakonnikami. Zawsze by pod wra瞠niem tego, co tam zasta. My, buddyci, gadamy sporo o bodhiczitcie, (bodhicitta- wsp馧czuj鉍y, przebudzony umys), bla, bla, bla, ale chrzecijanie po prostu id i robi co- powiedzia przy jakiej okazji. Innym razem: M闚icie mi, 瞠 w chrzecija雟twie nie ma medytacji, ale to b喚dne przewiadczenie. Powiadam wam, to nie jest prawda- powiedzia z naciskiem.

Kiedy Lama umar, francuski katolicki ksi鉅z, Ojciec P. Bernard de Give (spotka Lam Yeshe w Prowansji, kiedy w 1978 roku uczestniczy w dziesi璚iodniowym odosobnieniu), napisa najbardziej poruszaj鉍y ho責 dla zmar貫go, kt鏎y wskazywa, 瞠 Lama Yeshe rzeczywicie wiedzia, jak wyj poza tradycyjne ramy dogmat闚, kt鏎e oddzielaj cz瘰to wielkie religie: Tak wi璚 opuci nas, ten wspania造 cz這wiek, kt鏎y ca造 sk豉da si z umiech闚, kt鏎y po prostu oddycha dobroci. Wierz, 瞠 wyra瘸m uczucia wszystkich tych, kt鏎zy go znali, kiedy wyznaj, 瞠 musz powstrzymywa 透y, kiedy myl o tym, 瞠 ju nigdy nie ujrz jego janiej鉍ej twarzy, wype軟ionej zar闚no radoci 篡cia, jak i wiadomoci cierpienia, kt鏎e dotyka dusze ka盥ej ludzkiej istoty... Pozw鏊cie chrzecija雟kiemu zakonnikowi przywo豉 kilka wspomnie o tym, kt鏎y by dla wielu zar闚no mistrzem, jak i przyjacielem... Ka盥y m鏬 powiedzie o Lamie Yeshe, 瞠 potrafi skupi na sobie uwag tych, kt鏎zy go s逝chali. Zatriumfowa swoj satyr zachodniego spo貫cze雟twa. By niepor闚nanym artyst- satyrykiem, kto m鏬豚y nawet powiedzie, klownem z komiczn mimik. A jednak uda這 mu si odkry dziwaczno i g逝pot naszego post瘼owania, z逝dzenia mas zdominowanych przez swoje emocje, a nigdy nikogo nie zrani. Ka盥y raczej odczuwa jego niewiarygodne wsp馧czucie, i wewn皻rzn wiar w nieuchronne zwyci瘰two dobra. A kiedy zaczyna si mia, wszyscy szli za jego przyk豉dem, jak gdyby przekonani, 瞠 z tym cz這wiekiem przy boku dotr do wyzwolenia.

Czci uniwersalnego uroku Lamy by豉 jego olbrzymia witalno, nieograniczona energia, kt鏎 wype軟ia ka盥y gest, s這wo, i spojrzenie. Ch這n像 篡cie (jak moglimy wiedzie, 瞠 przez ten ca造 czas cierpi na ci篹k, nieuleczaln chorob?). Jego entuzjazm przelewany by w jego zainteresowania. Nami皻nie kocha prowadzi samoch鏚- tej nami皻noci nie dzielili jednak jego wsp馧pasa瞠rowie. Po otrzymaniu prawa jazdy w Kalifornii, dorwa si do kierownicy z zapa貫m, kt鏎y innym dos這wnie szarpa nerwy. Chocia nigdy nie spowodowa wypadku, wszystko, co napatoczy這 mu si na drodze podczas jazdy, ruchome czy nie, omija dos這wnie o centymetry. Podr騜owanie z nim jako kierowc by這 testem oddania dla guru.

Pewnego dnia, p璠z鉍 po autostradzie w Nowej Zelandii, Lama spojrza w tylne lusterko i ku swemu przera瞠niu ujrza policjanta drog闚ki jad鉍ego na motocyklu tu za nim, z b造skaj鉍ymi wiat豉mi i z w章czon syren. Lama nie tylko przekroczy dozwolon pr璠ko, ale tak瞠 jecha bez w章czonych wiate. Kiedy wykroczenie zosta這 wpisane do rejestru, Lama zadziwi policjanta powtarzaj鉍 bez ko鎍a: -Dzi瘯uj, dzi瘯uj panu bardzo, dzi瘯uj- jest pan dla mnie taki dobry! Lama Yeshe by tak瞠 zapalonym ogrodnikiem i kucharzem. W swoich pniejszych latach sta si koneserem i ekspertem od zdrowej 篡wnoci, zmieniaj鉍 tradycyjn tsamp (pra穎n j璚zmienn m隕, z kt鏎ej wyrabiano ciasto) i tukp ( warzywny gulasz z makaronem) na chrupki chleb z pe軟ego ziarna, wie瞠 sa豉tki i zio這we herbatki. Wsz璠zie, gdzie podr騜owa, zabiera ze sob herbat Earl Grey. Kocha jedzenie i cz瘰to przebywa w kuchni, przyrz鉅zaj鉍 smakowite dania, kt鏎ymi nast瘼nie cz瘰towa wszystkich obecnych- a ba豉gan po sobie pozostawiaj鉍 do sprz靖ni璚ia innym.

Ta jego mi這 do jedzenia przynios豉 pewnego dnia nieoczekiwan nagrod. Pewna W這szka, kt鏎a przebywa豉 w豉nie w klasztorze Kopan, zdecydowa豉 si na wycieczk do Kathmandu, gdzie czuj鉍 si odrobin znudzona, natkn窸a si na nowo przyby章 grup w這skich turyst闚, kt鏎ych zaprosi豉 na spotkanie z autentycznym tybeta雟kim lam. By這 to w czasach, kiedy jeszcze Lama Yeshe by zazwyczaj 豉two dost瘼ny dla ka盥ego, kto chcia si z nim zobaczy. Przybywszy z powrotem do Kopan, tym razem ze swoimi turystami na holu, W這szka ujrza豉 Lam Yeshe, kt鏎emu wyjani豉, 瞠 zaprosi豉 ich wszystkich na herbat. A wi璚, na co czekasz, zr鏏 im t herbat- powiedzia Lama, nie czyni鉍 w stron grupy najmniejszego ruchu. Widzia wyranie, 瞠 nie s oni zainteresowani otrzymaniem nauk, i nie by przygotowany na to, 瞠by podziwia go jako typowy okaz lamy. Zak這potana teraz kobieta zapyta豉, czy nie by豚y 豉skaw do章czy do nich na ma章 chwilk. Lama odpowiedzia, 瞠 m鏬豚y przyj na godzin (w s這wniku Lamy by to bardzo kr鏒ki okres czasu). W ko鎍u nadszed, usiad wr鏚 nich i uprzejmie zapyta m篹czyzn siedz鉍ego obok, sk鉅 pochodzi. Z Mediolanu- odpowiedzia turysta. Ach!- powiedzia Lama, z twarz rozjanion radoci Risotto Milanese! To takie pyszne.- M篹czyzna, zaskoczony raczej faktem, 瞠 Lama mo瞠 wiedzie co o kulinarnym klejnocie w koronie Mediolanu, a uni鏀 si ze swojego miejsca. Lama kontynuowa, aby objani zebranym, jakie s najlepsze sposoby przygotowania risotto Milanese. W這ch wpad w ekstaz. Lama wsiad na swojego konika. A czy znacie t male鎥 restauracj za Duomo- tam podaj najlepsze risotto w ca造m Mediolanie.- M篹czyzn dos這wnie zamurowa這 z zachwytu. A pani- kontynuowa Lama, umiechaj鉍 si do kobiety z grupy- sk鉅 pochodzi?- - Z Rzymu- odpar豉 kobieta. - W Rzymie jad貫m najwspanialsze spaghetti carbonara- entuzjazmowa si Lama, i rozpocz像 wyk豉d wyjaniaj鉍y metody przygotowania potrawy, jaki pieprz b璠zie najlepszy, jaki gatunek sera najw豉ciwszy. W這szka, kt鏎a zaprosi豉 turyst闚 nie mog豉 uwierzy swoim uszom. Lama by we W這szech tylko raz, i by to kr鏒ki post鎩 podczas dziesi璚iodniowej podr騜y. Nie mia豉 poj璚ia, w jaki spos鏏 zebra te szczeg馧owe informacje o w這skiej kuchni. Lama rozmawia w tym stylu z ca章 grup, ukazuj鉍 g喚bok wiedz o regionalnych potrawach. Zawojowa ich zupe軟ie, poniewa dla W這cha mo瞠sz by nawet neurochirurgiem wiatowej s豉wy, ale je瞠li nie doceniasz rozkoszy sto逝, pozostajesz po瘸這wania godnym ignorantem. Lama okaza si by cz這wiekiem godnym szacunku. Up造n窸o 55 minut. Lama zapad w jedn z tych znacz鉍ych i donios造ch chwil ciszy. Przez dwie minuty nikt si nie odzywa. Po chwili jeden z m篹czyzn zapyta: Czy to prawda, 瞠 istnieje co takiego jak owiecenie? Run窸y wszelkie bariery. Nast雷i potok pyta o duchowym potencjale cz這wieka, Tybet, buddyzm. Z w豉ciwym sobie wyczuciem czasu Lama popatrzy na zegarek. Przykro mi- powiedzia,- ale nie mam ju wi璚ej czasu. Je瞠li chcecie si dowiedzie czego wi璚ej o tych sprawach, to przyje盥瘸m do W這ch w przysz造m roku. Mo瞠cie dosta dok豉dne informacje od tej kobiety.- By niedocignionym komunikatorem. Lama mia niew靖pliw przewag nad swoimi rozm闚cami. Potrafi czyta w ich mylach. Nie 瞠by si tym kiedykolwiek che逍i (瘸den lama nigdy nie demonstruje swoich mocy, wierz鉍, 瞠 stanie si to przeszkod dla duchowego rozwoju uczni闚), ale ka盥y m鏬 zaobserwowa ich istnienie przebywaj鉍 z nim dzie po dniu. Tak wielu z nas, uczestnik闚 kursu w Kopan, us造sza這 strz瘼ki naszych rozm闚 z ust Lamy, szczeg鏊nie, je瞠li mia造 jaki zwi頊ek z omawianym tematem. By這 to po prostu niesamowite. Potrafi tak瞠 nawi頊a do czego, czym si zajmowalimy- przekonani, 瞠 jestemy sami.

Lamowie potrafili wnika tak瞠 w nasze sny. Jedna z moich przyjaci馧ek w ten w豉nie spos鏏 dowiedzia豉 si, 瞠 jest w ci嘀y- fakt ten zosta potwierdzony natychmiast po jej powrocie do Londynu. Co najwa積iejsze jednak, odkrylimy, 瞠 odpowiedzi na nasze pytania, nawet te niewypowiedziane, pojawia造 si na najbli窺zym wyk豉dzie. Szlimy wszyscy do namiotu, gdzie odbywa造 si wyk豉dy, z g這wami wype軟ionymi takimi czy innymi problemami (niejednokrotnie bardzo osobistymi), i podczas s逝chania nauk znajdowalimy odpowiedzi, jakich poszukiwalimy. Nie by造 wcale niejasne- by造 wyrane i niepodwa瘸lnie skierowane do konkretnej osoby, aczkolwiek przekazywane w spos鏏, kt鏎y nie powodowa u adresata zak這potania i nie dawa obecnym 瘸dnych wskaz闚ek co do jego to窺amoci. Pewien ch這pak postanowi podda testowi psychiczne moce Lamy, poprzez sprawdzenie, czy ten dostroi si do myli wys豉nej specjalnie do niego. Podczas nast瘼nego wyk豉du wyobrazi wi璚 sobie wielk szklank wie穎 wycini皻ego, sch這dzonego soku pomara鎍zowego, i nast瘼nie ofiarowa j w mylach Lamie. Lama przerwa sw鎩 wyk豉d, spojrza na ch這paka, powiedzia Dzi瘯uj ci, m鎩 drogi, to bardzo mi貫- i powr鏂i do tematu. Wszystko to, cho bardzo subtelnie, dawa這 nam pewien wgl鉅 w umys造 istot, kt鏎e nas naucza造. Najwyraniej potrafili czyta w kilku umys豉ch jednoczenie, na zewn靖rz wyranie zaj璚i czym innym. Byli 篡j鉍ymi przyk豉dami na to, jak wielki jest potencja ludzkiej wiadomoci, o kt鏎ym m闚ili, 瞠 jest wrodzon cech ka盥ego z nas. Lamowie wci嘀 zyskiwali na znaczeniu w naszych oczach. Byli supermenami! Mimo to, nigdy nawet na sekund nie tracili pokory, cz這wiecze雟twa i humoru. Kim w豉ciwie byli?

wiat, w kt鏎ym znalaz si Lama Yeshe, nie m鏬 si r騜ni bardziej od tego, w kt鏎ym dorasta. Podr騜 do Tybetu -nawet dzisiaj- oznacza w豉ciwie podr騜 w czasie o pi耩 stuleci wstecz, albo nawet wi璚ej. Tak musia豉 wygl鉅a redniowieczna Europa. To kraj, gdzie zatrzyma si czas, kraj, w kt鏎ym spos鏏 篡cia, obyczaje i system wierze zosta造 dos這wnie zamro穎ne, kraj pozostaj鉍y w izolacji na dachu wiata. Lama Yeshe urodzi si w ma貫j, g鏎skiej wiosce zwanej Tolung, niedaleko od Lhasy, w maju 1935 roku. Jego rodzice byli rolnikami, i dla nich, jak i dla wi瘯szoci Tybeta鎍zyk闚, 篡cie by這 ci篹kie, ubogie i ograniczone do zaspokajania najbardziej podstawowych potrzeb. Niemniej jednak by這 szczliwe, dnie sp璠zano na pracy na roli, a na noce gromadzono si w dwuizbowym, zbudowanym z cegie domku, z wysprz靖anym do czysta klepiskiem. Poczernia造 ze staroci piec, stoj鉍y w k鉍ie dawa ochron przed mronymi podmuchami wiatru znad Himalaj闚, na nim tak瞠 przygotowywano ulubione posi趾i- tsamp (ciasto zagniecione z upra穎nych i zmielonych ziaren j璚zmienia i herbaty z dodatkiem mas豉 z mleka jak闚) i piero磬i momo. Rodzice Lamy Yeshe zdali sobie spraw z tego, 瞠 powo豉li na wiat kogo wyj靖kowego, kiedy mniszki z Chi-me Lung Gompa, klasztoru odleg貫go o dwie godziny konnej jazdy, zacz窸y wykazywa nim niezwyk貫 zainteresowanie. Up造n窸o ju kilka lat, odk鉅 odesz豉 z tego wiata ich ukochana opatka, zwr鏂i造 si wi璚 do Nenung Pawo Rinpocze, lamy znanego z psychicznych mocy, z prob o wskaz闚ki niezb璠ne do jej odnalezienia. Otrzymane wskaz闚ki zaprowadzi造 je prosto do domu, w kt鏎ym mieszka Lama Yeshe. Rinpocze przewidzia tak瞠 dok豉dny czas i miejsce jego narodzin. Mniszki, odnalaz連zy inkarnacj swojej opatki, zacz窸y sk豉da ma貫mu ch這pcu ofiary, i cz瘰to zabiera造 go do swojego klasztoru, aby tam bra udzia w r騜nych religijnych ceremoniach. Lama Yeshe by w tym otoczeniu kompletnie szczliwy, i cz瘰to sp璠za wiele dni z dala od swej rodziny, w towarzystwie mniszek. Podczas swego 篡cia opatka zyska豉 reputacj wielkiej jogini, gromadz鉍 wok馧 siebie mniszki, kt鏎e same mia造 wielkie duchowe osi鉚ni璚ia. Co znacz鉍e, zosta這 powiedziane, 瞠 naj瘸rliwsza modlitwa opatki wyra瘸豉 pragnienie, 瞠by zas逝ga zgromadzona podczas tego 篡cia umo磧iwi豉 jej odrodzenie si w taki spos鏏, aby mog豉 naucza buddyzmu wszystkich tych, kt鏎zy znajduj si w duchowej ciemnoci, tych, kt鏎ych nie chcia naucza 瘸den lama. Jej modlitwy mia造 spe軟i si w osobie Lamy Yeshe. To, 瞠 ta niesamowita posta by豉 jeszcze nie tak dawno kobiet, by這 dla mnie, jako kobiety, czym nies造chanie satysfakcjonuj鉍ym- mistrzowie kobiety s bowiem rzadkoci zar闚no na wschodzie, jak i na zachodzie. Pniej, kiedy zapyta豉m lam闚, co jest przyczyn ra蕨cego braku 瞠雟kich przyw鏚c闚 religijnych, przyznali, 瞠 ca造 system monastyczny w Tybecie skierowany by na kszta販enie m瘰kich przyw鏚c闚, ale 瞠 istnia這 wiele medytuj鉍ych kobiet, kt鏎e dzi瘯i swoim w豉snym, odwa積ym wysi趾om, osi鉚n窸y najwy窺ze mo磧iwe cele. Jedn z najistotniejszych cech Lamy Yeshe by豉 jego g喚boka sympatia 篡wiona do kobiet, a tak瞠 i to, 瞠 je ca趾owicie rozumia. Rzeczywicie by造 chwile, kiedy wydawa這 si, 瞠 prawie staje si kobiet. Nie oznacza to bynajmniej, 瞠 by zniewiecia造, ale potrafi, je瞠li tylko wymaga豉 tego sytuacja, przekszta販i si w kogo niew靖pliwie mi瘯kiego, delikatnego, intuicyjnego. W konsekwencji kobiety reagowa造 na to i instynktownie mu ufa造, wyczuwaj鉍, 瞠 on wiedzia jak to w豉ciwie jest by kobiet. By豉 to cecha bardzo rzadka u m篹czyzny, szczeg鏊nie u kogo, kto by tak bezdyskusyjnie m瘰ki. Lama by esencj prawdziwej uduchowionej istoty, kt鏎a rozwin窸a w sobie w pe軟i cechy m瘰kie i 瞠雟kie. Od bardzo m這dego wieku Lama wyra瘸 pragnienie prowadzenia religijnego 篡cia. Opowiada pniej, 瞠 chocia g喚boko kocha swoich rodzic闚, uwa瘸, 瞠 ich 篡cie by這 pe軟e cierpienia, a prowadzenie gospodarstwa nie oferuje prawdziwego szczcia, i 瞠 nie jest to cie磬a, kt鏎 on sam pragnie pod嘀a. Kiedy tylko jaki mnich zjawia si w ich domu, b豉ga go, aby pozwoli mu wyruszy z nim i wst雷i do klasztoru. W ko鎍u, kiedy sko鎍zy sze lat, jego rodzice ulitowali si i zabrali go do wielkiego klasztoru Sera, jednego z trzech najwi瘯szych klasztornych uniwersytet闚 nieopodal Lhasy, gdzie oddali go pod opiek wuja, kt鏎y by tam mnichem. Klasztor Sera, oddalony o cztery kilometry zakurzon, prowadz鉍 od stolicy drog, jest podobny do innych wielkich klasztor闚 w Tybecie, a tym samym ca趾owicie odmienny od jakiejkolwiek innej budowli na ziemi. Wyobracie sobie miasto otoczone murami, wspinaj鉍e si po zboczu g鏎y, z wielkimi, pomalowanymi pos鉚ami Budd闚 wyrzebionymi w ska豉ch powy瞠j. Miasto jest mozaik r騜nokolorowych, r騜nokszta速nych budynk闚, zebranych razem, aby utworzy jedn wspania章, sp鎩n ca這. Jego symetria, poddana analizie, jest mistrzowskim dzie貫m asymetrii. Oto niewielkie, kr皻e, w頊iutkie przejcia, malutkie wejcia, prowadz鉍e niespodziewanie do podw鏎ek, gdzie napotkasz prawie pionowe drewniane schody, prowadz鉍e do labiryntu pokoj闚 powy瞠j. S to cele mnich闚- niewielkie, wysokie na g這w, i czarne, nie tylko z powodu braku okien, ale tak瞠 ognia, utrzymuj鉍ego malan herbat w ci鉚造m stanie wrzenia. Lampka malana migocze w kacie, owietlaj鉍 wi皻y obraz i niskie 堯磬o, pokryte tybeta雟kim wzorzystym dywanem. Nic wi璚ej. Ca造 pok鎩 zdaje si by pokryty grub warstw osadu nagromadzonego przez wieki z py逝, kadzid豉 i dymu wiec. Czyszczenie, czy to rzeczy, czy cia, nie by這 nigdy na licie priorytet闚 w Tybecie! Z podobnych powod闚 i dla tych samych cel闚 m鏬豚y wej do celi redniowiecznego alchemika.

Je瞠li jednak pokoje wydaj si ciemne i niechlujne, zewn皻rzne ciany budynk闚 janiej jaskrawymi kolorami- szkar豉tem, b喚kitem, szmaragdow zieleni, s這neczn 鄴販i, z這tem, srebrem i drogocennymi klejnotami. To w豉nie tutaj tybeta雟ka sztuka znalaz豉 najwspanialszy wyraz w znakomitej, bogatej snycerce, krzywiznach, mosi篹nych zdobieniach, i oczywicie -w pos鉚ach. Wy豉niaj鉍e si spod palc闚 artyst闚 pos鉚i Buddy, powstaj鉍e po miesi鉍ach sp璠zonych przez nich na medytacji, aby mogli przekroczy granice w豉snych, egoistycznych wyobra瞠, dekoruj ka盥y cal cian wi靖y, i wspinaj si a na sklepienia sufit闚, cz瘰to wysokich na 18 metr闚, tak wi璚 cz瘰to nie ma si innego wyboru, jak tylko wznie oczy, aby popatrze na twarz W Pe軟i Przebudzonego, patrz鉍ego w d馧 z 豉godnym umiechem wsp馧czucia. W tym staro篡tnym, uporz鉅kowanym wiecie, przenikni皻ym moc intensywnej praktyki duchowej, nagromadzonej na przestrzeni wiek闚, Lama Yeshe mia sp璠zi dziewi皻nacie lat swojego 篡cia. Ca趾owicie odci皻y od zewn皻rznego wiata i niedbaj鉍y wcale, co dzieje si poza klasztorem, i Tybetem, by w pe軟i zadowolony z 篡cia, jakie prowadzi. -By這 to cudowne miejsce. Takie uwi璚one- jak mi kiedy t逝maczy. -Mieszka貫m w Sera z ponad 10 000 innych mnich闚, a 篡cie poddane by這 cis貫j dyscyplinie. M闚iono, 瞠 w Sera nawet kwiat nie m鏬豚y wyrosn寞 bez pozwolenia, gdy m鏬豚y zak堯ci spok鎩 umys逝! W ka盥ym razie musielimy nosi szaty zawsze z odkrytymi ramionami bez wzgl璠u na to, jaka by pora roku. Mo積a sobie wyobrazi, jak to by這 w zimie! Rozk豉d zaj耩 by tak瞠 ci篹ki. Dzie rozpoczyna si o 5 rano porann pud蕨 (ceremonialnymi modlitwami), po niej nast瘼owa造 inne, a do 19.00, w章czaj鉍 w to trzy godziny wolnego czasu mi璠zy 12.00 a 15.00. Wieczorem uczylimy si na pami耩 tekst闚, aby zawsze utrzymywa w umyle ich obecno. By豉 to ca趾iem ci篹ka praca. Je瞠li uda這 mi si trafi do 堯磬a przed 23.00, uwa瘸貫m, 瞠 jest ca趾iem wczenie- powiedzia. -Oczywicie, Sera by klasztorem edukacyjnym- kontynuowa. -Mia貫m czterech nauczycieli, ucz鉍ych na r騜nych poziomach. Nacisk po這穎ny by na zagadnienia filozoficzne, jak na przyk豉d na rozumienie prawdziwej natury rzeczywistoci, pustk, i madhyamik, podstawow buddyjsk doktryn polegaj鉍 na unikaniu skrajnoci. Mia貫m jednak tak瞠 wielu mistrz闚 medytacji, kt鏎zy uczyli nas, jak medytowa na cenno ludzkiego 篡cia, jak wykorzysta cenne ludzkie cia這, i jak post瘼owa w chwili mierci, jak r闚nie wielu innych rzeczy.

Lama Yeshe nigdy nie by szczeg鏊nie znany wr鏚 swoich krajan ze swych osi鉚ni耩 naukowych. Radzi sobie dobrze, w szczeg鏊noci w debatach, ale znany by bardziej ze swojej skromnoci i mi逝j鉍ej dobroci. Nigdy nie odebra stopnia gesze (b璠鉍ego odpowiednikiem doktoratu w teologii), chocia pracowa na niego studiuj鉍 od dwunastego roku 篡cia. Kiedy ucze z zachodu zapyta go o to, odpowiedzia, -Co takiego? I 瞠by jeszcze ludzie nazywali mnie Gesze Yeshe- to po prostu by這by mieszne!- W豉ciwie s造sza豉m tak瞠 inn wersj, by mo瞠 bardziej zbli穎n do prawdy. Wuj Lamy Yeshe podarowa mu kiedy sum niezb璠n do przyst雷ienia do egzaminu, ale on pozby si pieni璠zy twierdz鉍, 瞠 lepiej b璠zie nakarmi za nie biednych. Zamiast tego, odby trzyletnie odosobnienie pod kierunkiem swojego lamy. Tak wi璚 na zewn靖rz wydawa si by tylko zwyczajnym mnichem, co w pe軟i go zadowala這. Lama Yeshe kontynuowa opowiadanie o Sera. -Rozmawialimy przez ca貫 dnie wy章cznie o Dharmie. W豉nie to sprawia這 nam przyjemno. Ka盥a moja potrzeba zaspokajana by豉 przez wsp鏊not. Nie pragn像em niczego. Je瞠li przywykniesz do dyscypliny, jest to bardzo spokojne 篡cie. By這 to, jak mog這 si wydawa, bardzo bezpieczne rodowisko. Myla貫m, 瞠 w豉nie tam rozpoczn i zako鎍z swoje 篡cie!- Lama nie m鏬 jednak mie poj璚ia, co czeka這 za progiem. Jego wiedza dotycz鉍a zachodu by豉 ograniczona do opowieci starych ludzi, opisuj鉍ych czerwonosk鏎ych obcokrajowc闚 jako barbarzy鎍闚, kt鏎ym brakuje nawet podstawowej formy duchowoci. Lama Yeshe nie do ko鎍a by o tym przekonany. Raz zobaczy bia貫go m篹czyzn na ulicy w Lhasie i dok豉dnie mu si przyjrza. -Wyda mi si bardzo inteligentn osob. Kiedy pniej zacz像em naucza i 篡 wr鏚 ludzi z zachodu, moi rodacy byli zszokowani. Uwa瘸li, 瞠 nie powinienem przebywa wr鏚 obcokrajowc闚, wierz鉍, 瞠 zbyt si od siebie r騜nimy. Ale ja nigdy tak nie uwa瘸貫m. Czuj, 瞠 ludzie z zachodu i ja jestemy tacy sami. Taka jest moja karma, wi璚 pozwalam temu zaistnie- powiedzia mi. Czy zrodzi這 si to jako myl niezwykle otwartego umys逝, czy te jako efekt najg喚bszych pragnie opatki? By mo瞠 jedno wynika這 z drugiego.

Jego wiat dos這wnie zawali si po zaj璚iu Tybetu przez Chi鎍zyk闚 w 1959 roku. Wiele ju napisano o anty-religijnym ferworze, jaki ogarn像 Czerwon Gwardi Mao Tse Tunga, kiedy wkracza豉 do Tybetu, burz鉍 klasztory, niszcz鉍 bezcenne dzie豉 sztuki, wtr鉍aj鉍 do wi瞛ie, torturuj鉍 i zabijaj鉍 wielu mnich闚 i wysokich lam闚. By這 to co wi璚ej ni tylko koniec pewnej epoki; by豉 to brutalna eksterminacja bezspornie ostatniej, wielkiej, istniej鉍ej do czas闚 wsp馧czesnych staro篡tnej kultury, kt鏎a pozosta豉 jeszcze na ziemi. To, co zosta這 zniszczone dos這wnie na naszych oczach, by這 bogat i wyj靖kow cywilizacj, por闚nywaln do cywilizacji Staro篡tnego Egiptu, albo Imperium Ink闚. wiat sta spokojnie i si przygl鉅a. Bezczynnie. Wr鏚 wybuchaj鉍ych wok馧 niego pocisk闚 w klasztorze Sera, dwudziestopi璚ioletni Lama Yeshe podj像 pierwsz wa積 decyzj w swoim doros造m 篡ciu. Zdecydowa si na ucieczk. Tak wi璚, kiedy z powodu praw karmy, czy te przeznaczenia, zamkni皻y dot鉅, tajemny wiat Tybetu zosta brutalnie otworzony, jego najwi瘯szy skarb, nauki buddyzmu Mahajany, czyste i kompletne, zosta造 podarowane reszcie wiata. Jak pniej t逝maczy Lama: -Zrozumia貫m, 瞠 musz odej. Nawet, gdybym zosta, nie pozwolono by mi na dalsze prowadzenie 篡cia mnicha; wiedzia貫m, 瞠 je瞠li chc kontynuowa studia i praktyk, musz opuci Tybet. Podj預szy t decyzj intuicyjnie wiedzia貫m, 瞠 Lhas i klasztor opuszczam na zawsze. P豉ka貫m. Przyjaciele pocieszali mnie, m闚i鉍, 瞠 jeszcze powr鏂, ale w g喚bi serca wiedzia貫m, 瞠 to nieprawda. Po瞠gnanie by這 straszne. Moja siostra przywar豉 do mnie, prosz鉍, 瞠bym zosta, m闚i鉍, 瞠 mog pozosta, ukryty w jej domu. Wiedzia貫m jednak, 瞠 to nie jest mo磧iwe. Nie omieli貫m si powiedzie 瞠gnaj mojej matce. To z豉ma這by jej serce.- Zrzuciwszy szaty, kt鏎e nosi od sz鏀tego roku 篡cia, Lama Yeshe wdzia wieckie ubranie, i razem z dwoma swoimi bra熤i rozpocz像 ucieczk przez niebosi篹ne, niegocinne Himalaje. Ca章 drog odby pieszo, na plecach nios鉍 tych kilka rzeczy, kt鏎e do niego nale瘸造. Teraz, po raz pierwszy w 篡ciu, musia 瞠bra o jedzenie i stawia czo這 prawdziwym trudnociom. W nocy bywa這 tak zimno, 瞠 rozpala ogie wok馧 siebie, ale niewiele to pomaga這 w temperaturze poni瞠j zera. Za ka盥ym razem, kiedy w okolicy pojawia si chi雟ki patrol, trzech uciekinier闚 ostrzega przed nim jaki Tybeta鎍zyk.

Dotarcie do wolnoci w Indiach zabra這 Lamie Yeshe ponad miesi鉍. By to jednak szczeg鏊ny rodzaj wolnoci. Lama Yeshe, wraz z setkami innych Tybeta鎍zyk闚, kt鏎zy uciekli, zosta umieszczony w wielkim, ponurym obozie dla uchodc闚 w Buxaduar, w p馧nocno- wschodnich Indiach. Dla skromnego, cichego i prostego mnicha wiat, w kt鏎ym si w豉nie znalaz, wydawa si by istn d簑ngl. -To by prawdziwy szok- wyzna. -W豉ciwie wydawa這 mi si, 瞠 trafi貫m do piek豉. Indie wydawa造 si w por闚naniu do Tybetu miejscem zdegenerowanym. Panowa upa nie do zniesienia, i takie by這 te jedzenie. Nie znosi貫m ry簑 i dhalu, nienawidzi貫m ich zapachu, w ko鎍u przez ca貫 miesi鉍e zmaga貫m si z r騜nymi chorobami 穎章dka. I po raz pierwszy musia貫m myle o 篡ciu w kategoriach pieni璠zy. W Sera nigdy nie myla貫m o pieni鉅zach! Teraz zacz像em rozumie, 瞠 wszystko, co powinno zosta za豉twione, zostanie za豉twione tylko dzi瘯i rupiom. Poniewa nie zdawa貫m sobie sprawy z tego wszystkiego, musia貫m si szybko uczy. W豉ciwie Chi鎍zycy byli dla mnie bardzo dobrzy- zmusili mnie do zmierzenia si ze wiatem zewn皻rznym i do sprawdzenia prawdziwoci nauk. M鏬豚ym sp璠zi reszt 篡cia na medytacji, ale na tym nie powinno si sko鎍zy. 砰cie mnicha powinno by u篡wane dla dobra innych- powiedzia. Dyscyplina, do jakiej przywyk, sp璠zaj鉍 prawie dwadziecia lat w klasztorze Sera, zacz窸a przynosi pozytywne efekty. W obozie dla uchodc闚 Tybeta鎍zycy opracowali program studi闚 raz jeszcze, i rozpocz瘭i kontynuowanie nauki.

Opr鏂z tekst闚 klasycznych, Lama Yeshe zag喚bia si w poezj, i ku niesmakowi swoich koleg闚, w nauk j瞛yka angielskiego. W owym czasie notorycznie spnia si na sesj debat o 9.00 rano. A spnia si, bo zasypia. Zasypia, bo w nocy uczy si angielskiego. Cz瘰to zaprzecza temu, kiedy kto go o to pyta, ale jego koledzy z klasy cz瘰to przy豉pywali go z podr璚znikiem do angielskiego. M闚ili mu, 瞠 to strata czasu, i 瞠 je瞠li ju koniecznie chce si nauczy innego j瞛yka, post雷i豚y lepiej, wybieraj鉍 Hindi. Lama jednak robi swoje, nie bacz鉍 na nic. Po jakich dw鏂h latach sp璠zonych w Buxaduar, do章czy do niego jako ucze m這dy, inkarnowany lama, imieniem Lama Zopa. By to punkt zwrotny dla obydwu z nich. Lama Zopa Rinpocze, kt鏎y mia w przysz這ci odegra jedn z g堯wnych r鏊 w dramacie, jaki mia si rozegra, mia swoj w豉sn, niewiarygodn histori. Urodzi si w 1946 roku w ma貫j wiosce w regionie Solu Khumbu w Nepalu, nieopodal Mount Everest. Jako ma貫 dziecko zwyk bawi si w guru, daj鉍 inicjacje grupie swoich ma造ch uczni闚, lecz nikt nie zwraca na to szczeg鏊nej uwagi, poniewa w tej czci wiata taka zabawa jest czym tak powszechnym, jak na zachodzie zabawa w policjant闚 i z這dziei. Co jednak przyku這 w ko鎍u uwag jego matki, to fakt, 瞠 od czasu gdy tylko nauczy si raczkowa, uparcie ponawia podr騜e w g鏎y, do jaskini, kt鏎a nale瘸豉 kiedy do s造nnego mistrza medytacji, zwanego Lawudo Lama. Raz za razem musiano go si章 zawraca go z drogi. Lawudo Lama sp璠zi ostatnie dwadziecia lat swojego 篡cia na praktykach duchowych, i udziela rad i nauk dotycz鉍ych praktyki nie tylko ludziom, kt鏎zy udawali si do jego jaskini w poszukiwaniu duchowego przewodnictwa, ale r闚nie innym joginom zamieszkuj鉍ym pobliskie jaskinie. Przed mierci obieca powr鏂i w m這dszym, lepiej dostosowanym ciele, aby jeszcze wi璚ej robi dla dobra mieszka鎍闚 regionu. (By豉 to prawda, Lama Zopa za這篡 szko喚 Mount Everest School dla ma造ch Szerp闚, kt鏎a dzia豉 w Kopan). Maj鉍 trzy lata Lama Zopa znikn像 na ca章 noc. Oszala豉 ze zmartwienia matka zorganizowa豉 ekip poszukiwawcz. Kiedy w ko鎍u zosta odnaleziony przez swojego wujka w jaskini Lawudo Lamy, trzylatek uparcie stwierdzi: To ja jestem Lawudo Lam, nawet jeli nikt mi nie wierzy. W dalszym ci鉚u obstawa przy ch璚i prowadzenia 篡cia powi璚onego medytacji i modlitwie. Jego wuj, w ko鎍u przekonany, obieca pomoc przy oficjalnym rozpoznaniu statusu dziecka. Zgodnie z zapad章 decyzj dziecko zosta這 poddane publicznemu badaniu przez mistrza pochodz鉍ego z tradycji Ningma buddyzmu tybeta雟kiego, Ngawanga Samdena, kt鏎y mieszka nieopodal. Dziecko przesz這 pomylnie testy i zosta這 ostatecznie rozpoznane jako prawdziwa inkarnacja Lawudo Lamy. Lama Zopa kontynuowa swoj szkoln edukacj, a do chwili, kiedy jego wujek zdecydowa si zabra go na pielgrzymk do Tybetu. Ni鏀 m這dego ch這pca przez wi瘯sz cz drogi na w豉snym grzbiecie. Po przybyciu do Dung-kar, klasztoru w po逝dniowym Tybecie, siedziby s造nnego Domo Geshe Rinpocze (uwiecznionego w klasycznej ju ksi嘀ce Lamy Govindy The Way of the White Clouds), Lama Zopa zaskoczy swego wuja og豉szaj鉍, 瞠 zamierza tam zosta. Wuj by, co zrozumia貫, przeciwny temu pomys這wi, ale kiedy interweniowa lokalny namiestnik regionu, m闚i鉍, 瞠 篡czenia ch這pca powinny zosta uszanowane, wuj w ko鎍u powr鏂i do domu sam. Lama Zopa jeszcze raz dopi像 swego. Gdyby 篡cie potoczy這 si g豉dko, utartym przez wieki torem, Lama Zopa spotka豚y pewnie Lam Yeshe w klasztorze Sera, gdzie planowa si uda, aby kontynuowa swoj edukacj. Poniewa jednak tak si nie sta這, on tak瞠 zmuszony zosta do ucieczki przed brutalnoci chi雟kiej okupacji, i wyruszy do Buxaduar, gdzie dosi璕這 go w ko鎍u przeznaczenie.

Pewnego dnia w 1967 roku przydarzy這 im si co nadzwyczajnego. Do ich pokoju wpad豉 osoba, kt鏎ej nie mogli por闚na z nikim, kogo znali: pi瘯na, m這da, blond ksi篹niczka pochodzenia rosyjskiego, nazwiskiem Zina Rachevski. Poszukiwa豉 Domo Geshe Rinpocze, zainspirowana niew靖pliwie romantyczn postaci z kart ksi嘀ki Lamy Govindy, i zosta豉 przez pomy趾 skierowana do Lamy Zopy, kt鏎y by tak瞠 znany jako Domo Rinpocze, odk鉅 zamieszkiwa w Tybecie w klasztorze Dung-kar. Niewiadoma pomy趾i, przekroczy豉 pr鏬, i bez wahania zapyta豉: -Jak mog osi鉚n寞 spok鎩 i wyzwolenie? Powiedzie, 瞠 dwaj lamowie byli zaskoczeni, to za ma這 powiedziane. 畝den obcokrajowiec, a ju z pewnoci 瘸den os豉wiony zachodni barbarzy鎍a nie wkroczy przedtem do ich kwatery. 畝den barbarzy鎍a jeszcze do nich w ten spos鏏 nie m闚i. I z pewnoci 瘸den barbarzy鎍a nie m闚i nigdy o swojej ch璚i osi鉚ni璚ia owiecenia. Ale te Zina Rachevski nie by豉 zwyczajn osob. Jej 篡cie by這 na sw鎩 w豉sny spos鏏 nie mniej niezwyk貫 ni 篡cie obu lam闚. Jej ojciec by ukrai雟kim szlachcicem, cz瘰tym gociem na dworze Romanow闚; matka za bogat dziedziczk z Nowego Jorku. Zina sp璠zi豉 cz swojego dzieci雟twa w Hollywood i sta豉 si typowym produktem Tinsel Town- zepsuta, powierzchowna, pozbawiona poczucia bezpiecze雟twa, szukaj鉍a uwagi otoczenia, i g喚boko nieszczliwa. Zanim jeszcze sta豉 si nastolatk, niejeden raz sta豉 si bohaterk artyku堯w prasowych, nie tylko z powodu wejcia w wiat gwiazdek filmowych, ale tak瞠 z powodu wmieszania si w narkotykowe skandale. By豉 boska, zgrabna i sexy, w typie Marilyn Monroe, szalona i zdeterminowana wie 篡cie na kraw璠zi.

Z nadejciem lat sze熛ziesi靖ych Zina dojrza豉, aby wzi寞 udzia we flower-power, ruchu pokoju i mi這ci- szczeg鏊nie akcentuj鉍 drug jego cz. Mia豉 niezliczonych kochank闚 i kilku m篹闚, jednym z nich by Conrad Rooks, kt鏎y nakr璚i film Siddartha. Zacz窸a podr騜owa, najpierw mieszkaj鉍 z koloni artyst闚 na greckiej wyspie Hydra, i przenosz鉍 si pniej do Mekki hipis闚, Indii. Podczas pobytu na Sri Lance przeczyta豉 The Way of the White Clouds i z determinacj pochodz鉍 z przekonania, 瞠 zawsze zdobywa豉 w 篡ciu wszystko, na co mia豉 ochot, zdecydowa豉, 瞠 Domo Gesze Rinpocze by kim, z kim musia豉 si spotka. Zanim spotka豉 Lam Yeshe, by豉, m闚i鉍 delikatnie, zm璚zona 篡ciem. Narkotyki, alkohol, zarwane noce, oraz zbyt intensywne 篡cie seksualne zebra造 swoje 積iwo. Je瞠li chodzi o lam闚, jej osoba usprawiedliwia豉 ka盥e uprzedzenie ich rodak闚 dotycz鉍e zdegenerowanego, pozbawionego najmniejszej duchowoci zachodniego diab豉. Tak wi璚 przez chwil siedzieli nic nie m闚i鉍, po prostu si jej przygl鉅aj鉍. Czy by豉 prawdziwa? Czy te by豉 oszustwem? Czy by豉, jak podejrzewa Lama Yeshe, kim bardzo szczeg鏊nym? Z dojrza章 m鉅roci postanowi podda j testowi. Wyjani mi: -Udzieli貫m jej swoim ograniczonym angielskim jakiej odpowiedzi, a po godzinie powiedzia豉, 瞠 musi ju i. Ku mojemu zdumieniu zapyta豉 jeszcze, czy mo瞠 wr鏂i jutro. Odpowiedzia貫m, 瞠 tak, i rzeczywicie wr鏂i豉, zadaj鉍 nowe pytania, a ja udzieli貫m jej wi璚ej nauk. Pewnego tygodnia przyjecha豉 do nas d磨pem i zapyta豉, czy nie jestemy czasem przygotowani na wizyt u niej. Lama Yeshe zwleka przez chwil z udzieleniem odpowiedzi. Krok, kt鏎y mia w豉nie podj寞, by nieodwracalny. Na tym etapie wkroczy Lama Zopa. Z ca造m zapa貫m m這dzie鎍zego serca bodhisatwy, zacz像 b豉ga Lam Yeshe bez ko鎍a, raz po razie, aby nie opuszcza tej kobiety, kt鏎a przyby豉 do niego w poszukiwaniu jego pomocy. Lama Yeshe opiera si. Czy Lama Zopa wie, o co go prosi? Czy jest wiadomy tego, 瞠 to, co w豉nie mieli zainicjowa, mo瞠 im pewnego dnia zwali si na g這wy? Czy by przygotowany na wszystkie efekty, jakie mo瞠 to przynie?

Lecz lubowanie boddhisatwy, kt鏎e obaj z這篡li, nie by這 dla nich jedynie s這wami wypisanymi na piasku, kt鏎e mo瞠 豉two zmy ka盥a fala. Zosta這 wyryte w ich sercach jak w kamieniu i pozosta這 tam, nienaruszone. Obaj wiedzieli, oczywicie, 瞠 nie wolno im odm闚i nikomu, kto szczerze poszukuje prawdy. Tak wi璚 Lama Yeshe i Lama Zopa ustawili ko這 Dharmy, aby m鏂 nim obr鏂i dla zachodu, i codziennie przez dziewi耩 miesi璚y dawali Zinie Rachevski nauki, kt鏎ych tak szczerze pragn窸a. Musia豉 to by fascynuj鉍a dla obu stron wymiana. Je瞠li Zina by豉 zaintrygowana przez wi皻ych m篹闚, kt鏎ych spotka豉, oni tak瞠 musieli odczuwa co podobnego. Jak opowiada mi Lama Yeshe: -By豉 g喚boko niezadowolona ze wszystkiego! Powiedzia豉, 瞠 jej 篡cie jest puste, bez smaku. Robi豉 w 篡ciu wszystko, ale wci嘀 nie mog豉 znale satysfakcji. Rozumia貫m, co chcia豉 wyrazi. W przeciwie雟twie do niej, ja nie mia貫m niczego- ani ojczyzny, ani domu, 瘸dnych pieni璠zy, rzeczy, rodziny -a jednak mia貫m wszystko. Zina i inni ludzie z zachodu byli dla mnie r鏚貫m wiedzy o swoim stylu 篡cia. Zda貫m sobie spraw, 瞠 Zinie brakowa這 zrozumienia samej siebie, wiedzy o jej wewn皻rznym 篡ciu. Nie rozumia豉, 瞠 posiada wewn皻rzny potencja do bycia szczliw. Myla豉, 瞠 szczcie przychodzi z zewn靖rz, ale to nieprawda. Ono pochodzi z wewn靖rz.- Zina w ko鎍u odnalaz豉 sens, kt鏎ego brakowa這 w jej szale鎍zo smutnym 篡ciu. Kiedy sko鎍zy造 si miesi鉍e osobistego przewodnictwa, wygani璚ie wizy zmusi這 j do powrotu do Sri Lanki. Bombardowa豉 wi璚 Dalaj Lam listami maj鉍ymi przekona go do wydania Lamie Yeshe i Lamie Zopie pozwolenia na wyjazd do Sri Lanki. Kiedy pozwolenie zosta這 udzielone, Zina wr鏂i豉 do Indii, aby eskortowa swoich lam闚, ale pod wp造wem chwili zdecydowa豉 si na odbycie najpierw podr騜y do Dharamsali, aby spr鏏owa, czy uda si jej uzyska prywatn audiencj u Jego wi靖obliwoci. Kiedy ju si tam znalaz豉, zacz窸a si upewnia, 瞠 jej prawdziwym powo豉niem jest zostanie mniszk. I znowu Lama Yeshe musia si zatrzyma. Posiadanie ucznia- zachodniej kobiety, to jedno, ale dodatkowo taki ucze z ogolon g這w i w mnisich szatach to co zupe軟ie innego. -Pomyla貫m o tym przez chwil- przyzna, -ale potem stwierdzi貫m, 瞠 to w porz鉅ku! Wydawa這 si nawet, 瞠 to dobry pomys. Tak wi璚 osobicie zapyta貫m Dalaj Lam, czy nie wywi璚i豚y Ziny.- Wi zadzierzgni皻a mi璠zy lamami i zachodem pog喚bia豉 si. Lama Yeshe musia podejmowa teraz decyzje, co b璠zie najlepsze dla wie穎 wywi璚onej, ameryka雟kiej buddyjskiej mniszki. -Myla貫m o tym, 瞠by wyruszy z ni na Zach鏚, ale czas nie wydawa mi si odpowiedni. Nasza tr鎩ka wyruszy豉 wi璚 do Nepalu, kt鏎y le篡 niedaleko od Tybetu.

Nepal jest bardzo pi瘯nym miejscem, co jak myla貫m, by這 wtedy wa積e zar闚no dla Ziny, jak i dla mnie samego. Sam fakt wywi璚enia nie by dla niej wystarczaj鉍y- ona pragn窸a wesprze swoje nowe 篡cie prostot i pokojem- powiedzia. Przedziwny triumwirat skierowa si do Bouddhanath, po這穎nego kilka mil od Kathmandu, malowniczego miasta otaczaj鉍ego Wielk Stup, z wszystkowidz鉍ymi oczyma Buddy wymalowanymi na wszystkich jej czterech cianach, obserwuj鉍ymi zielone pola i br頊owe tarasy na zboczach g鏎. Stupa jest jedn z najs造nniejszych wi靖y spoza terenu Tybetu, i w konsekwencji sta豉 si punktem zbiorczym dla wielu oddanych pielgrzym闚. Tam, pomi璠zy dewocjonaliami roz這穎nymi w male鎥ich sklepikach otaczaj鉍ych stup, wr鏚 kurzu, kr闚, k霩, 瞠brak闚, mnich闚 wprawiaj鉍ych w ruch m造nki modlitewne, dwi瘯u gong闚 i b瑿n闚, troje w璠rowc闚 znalaz這 dom i osiedli這 si. We w豉ciwym czasie pojawi這 si kilku przyjaci馧 Ziny, kt鏎zy trafili tam poszukuj鉍 jej, i kt鏎zy pniej, powodowani zar闚no w豉sn ciekawoci jak i zaintrygowani widocznymi zmianami, jakie w niej zasz造, zacz瘭i s逝cha tego, co mia do powiedzenia Lama Yeshe. Zostawali. Zjawiali si kolejni ludzie. W miar up造wu czasu i wzrostu liczby zainteresowanych, zakupiono kawa貫k ziemi na wzg鏎zu ponad Bouddhanath i Wielk Stup. Nazwa wzg鏎za brzmia豉 Kopan. Zapocz靖kowano narodziny niezwyk貫go zjawiska. Czas by jak najbardziej odpowiedni.

Zina Rachevsky, mimo swej anarchicznej i nieszczliwej przesz這ci, pomog豉 rozpali pot篹ny ogie, kt鏎y pali si jasno po dzi dzie. Z chwil, kiedy Zina zosta豉 mniszk i znalaz豉 w ko鎍u bezpieczn przysta w Kopan, nie uleg豉 mimo wszystko cudownej transformacji. Drobne trzydzieci pi耩 lat utrzymywania pewnego okrelonego stylu 篡cia nie mo瞠 zosta po prostu wymazane w ci鉚u jednej nocy. Od czasu do czasu jej autokratyczny styl wyp造wa na powierzchni i powodowa rozdra積ienie pierwszych przybysz闚 w Kopan, z kt鏎ych wszyscy byli hipisami nieodnosz鉍ymi si z sympati do w豉dzy. Age Delbanco, Du鎍zyk, kt鏎ego do pozostania w Kopan skusi豉 obietnica Ziny, 瞠 za豉twi jego problemy z wiz z Nepalskim Departamentem Imigracyjnym, pami皻a j dok豉dnie: -Wydawa豉 mn鏀two rozkaz闚, kt鏎ych nikt nie wype軟ia, co doprowadza這 j do sza逝. Chcia豉, 瞠bymy myleli o niej jak o matce, ale wci嘀 uwa瘸limy j za ksi篹niczk! Mia豉 gwa速owny temperament, kt鏎y wybucha od czasu do czasu, i nie potrafi豉 gospodarowa pieni璠zmi. W og鏊e nie potrafi豉 ich utrzyma- jak wi瘯szo bogatych, rozpieszczonych ludzi. Lecz by豉 tak瞠 pe軟a entuzjazmu i tak bardzo kocha豉 lam闚. Mia豉 naprawd wielkie serce. -Kiedy widzia貫m j po raz ostatni, wr鏂i豉 w豉nie z trzymiesi璚znego odosobnienia i by豉 ca趾owicie odmieniona. By豉 pi瘯na- po prostu promieniej鉍a. Spokojna i wyciszona, tchn窸a s這dycz. Sprawi這 to, 瞠 zrozumia貫m, 瞠 nawyki ca貫go 篡cia mog zosta wykorzenione wy章cznie powoli -w ko鎍u zna豉 lam闚 dopiero p馧tora roku, niezbyt d逝gi czas na zmian mentalnych nawyk闚 nagromadzonych przez 35 lat. Ale si stara豉! Po tym odosobnieniu sta這 si to widoczne.

砰cie Ziny pozosta這 do samego ko鎍a dramatyczne. Umar豉 nagl mierci w wieku 42 lat. Jedni m闚ili, 瞠 powodem by這 zapalenie w靖roby, inni, 瞠 zatrucie pokarmowe. Zdaj鉍 sobie spraw, 瞠 jedyn drog w豉ciw dla Ziny jest wysy豉nie jej na nast瘼ne odosobnienia, Lama Yeshe poleci jej uda si do niewielkiej chatki w Solu Khumbu, (region w Himalajach), gdzie sp璠zi豉 nast瘼ne trzy lata recytuj鉍 章cznie oko這 3 600 000 mantr, opr鏂z wype軟iania innych religijnych obowi頊k闚. Zgodzi豉 si na to, wiedz鉍, 瞠 jest to dla niej najlepsza droga. Pocz靖kowo izolacja i samotno wydawa造 jej si czym straszliwym. By豉 sama, i przera穎na, wi瘯szo czasu sp璠za豉 na pisaniu dziennika. Stopniowo jednak ulega這 to zmianie, i kiedy Zina wesz豉 w ko鎍u w atmosfer odosobnienia, nareszcie sta豉 si szczliwa. Kiedy do ko鎍a odosobnienia pozosta豉 jej jedynie po這wa, Lama Yeshe obudzi si pewnego ranka w Kopan o 6 rano i nalega, aby zabra go na lotnisko. Musz zobaczy si z Zin- powiedzia. Podr騜 do jej chatki oznacza豉 albo dziesi璚iodniow piesz w璠r闚k, albo kilka godzin lotu samolotem. Zacz窸a si ju jednak pora monsun闚, i loty z i do Kathmandu by造 utrudnione. Przybywszy na lotnisko Lama Yeshe odkry, 瞠 w grafiku nie przewidziano ju 瘸dnych lot闚, i 瞠 bardzo d逝ga kolejka ludzi czeka豉 na bilet na ostatni samolot odlatuj鉍y dok豉dnie w tym samym kierunku, w jaki zamierza si uda. Bynajmniej nie zniech璚ony, czeka. Kiedy og這szono odlot, Lama Yeshe z niezwyk章 dla niego nieuprzejmoci, przepychaj鉍 si dotar na pocz靖ek kolejki, odpychaj鉍 po drodze wszystkich, kt鏎zy stan瘭i mu na drodze (w wi瘯szoci byli to krzepcy Szerpowie). Stan像 na czele kolejki przy samej ladzie i za蕨da biletu. Szerpowie, zdziwieni takim zachowaniem u lamy, stali oniemieli. Dosta swoje miejsce w samolocie. Lama Yeshe sp璠zi z Zin dziesi耩 dni, a potem powr鏂i do Kopan. Odesz豉 sze tygodni pniej w wielkich cierpieniach, ale utrzymuj鉍 postaw medytacyjn przez wiele godzin. Chocia nikomu nie zdradzi powod闚, dla kt鏎ych jego wizyta by豉 tak nagl鉍a, wiedzia, 瞠 jest to jedyna okazja dotarcia do swej pierwszej zachodniej uczennicy, zanim nadejd deszcze i uczyni podr騜 niemo磧iw. Musia do niej dotrze przed jej mierci. Zdawa sobie spraw zar闚no ze znaczenia jej dokona, i jak i z tego, jak wiele sam jej zawdzi璚za. Nie jest to jednak koniec historii Ziny. Fina opowiedzia mi jeden z uczni闚 Lamy Yeshe, Chris Kolb, kt鏎y zbiegiem okolicznoci by na odosobnieniu w Lawudo, miejscu, gdzie urodzi si Lama Zopa, w czasie, kiedy umar豉 Zina. Mieszka貫m w starej chatce pokrytej tak cienkim dachem, 瞠 kiedy kto si zbli瘸, powiadamia造 mnie o tym kruki, l鉅uj鉍 na nim. Pewnego dnia zacz窸y w niego uderza szczeg鏊nie mocno, g這no kracz鉍 i wykonuj鉍 skomplikowany taniec. Zda貫m sobie spraw, 瞠 zbli瘸 si kto naprawd wa積y. Wkr鏒ce przyby goniec i oznajmi mi, 瞠 s造nny Rinpocze z Mount Everest chcia豚y si ze mn spotka. Sk鉅 闚 Rinpocze wiedzia, kim jestem i gdzie mnie znale, nie pyta貫m nawet, przywykn預szy ju do psychicznych mocy wielkich lam闚. -Wyruszy貫m mu na spotkanie, i Rinpocze powiedzia mi, 瞠 trzy dni wczeniej podczas medytacji zobaczy, 瞠 Zina w豉nie umar豉. Modli si za ni przez nast瘼ne dni, i na dzie zanim do mnie wyruszy, mia sen, w kt鏎ym ukaza豉 mu si Zina, pi瘯na, ubrana w nowe szaty i pe軟a 篡cia. Chcia, 瞠bym wiedzia, 瞠 odesz豉 do czystej krainy i jej nast瘼ne odrodzenie b璠zie bardzo szczliwe- powiedzia. Chocia jej przedwczesna mier by豉 tragiczna i budz鉍a podejrzenia, Zina odesz豉 w kwiecie wieku, z ogniem praktyki duchowej w sercu, i najprawdopodobniej zupe軟ie niewiadoma tego, jak wielki ruch zainicjowa豉.

Jakie 20 minut przed witem 3-go marca 1984, pierwszego dnia Tybeta雟kiego Nowego Roku, serce Lamy Thubtena Yeshe przesta這 bi. Mia tylko 49 lat. Zmar w spos鏏, kt鏎y by r闚nie niezwyk造, jak ca貫 jego 篡cie. Z perspektywy czasu, by這 dziwne, 瞠 篡 a tak d逝go. Jego serce mia這 3 niesprawne zastawki i w ci鉚u jego 篡cia zwi瘯szy這 swoje rozmiary, aby m鏂 wype軟ia swoje funkcje tak bardzo, 瞠 zajmowa這 wi瘯szo jego klatki piersiowej. W豉ciwie powinien umrze ju ca貫 lata wczeniej. Ju podczas wczesnych dni w Kopan zachodni lekarze w Kathmandu orzekli, 瞠 ma przed sob tylko kilka miesi璚y 篡cia. Lama tylko si rozemia. Przecz鉍 zar闚no zdrowemu rozs鉅kowi jak i opiniom lekarzy, kontynuowa sw鎩 wycig dooko豉 wiata w przeci嘀onych kabinach samolot闚, odwiedzaj鉍 wiele orodk闚, aby ofiarowywa rady i nauki swoim uczniom, w tempie, kt鏎e wyko鎍zy這by ka盥ego prezesa mi璠zynarodowej korporacji. Podczas jego pobytu w Anglii zagadn窸am go o stan jego zdrowia, a on odpowiedzia: -Dziesi耩 lat temu pi耩dziesi璚iu lekarzy, kt鏎zy zbadali mnie w Madison, w Wisconsin powiedzia這 mi, 瞠 powinienem ju nie 篡. Nie potrafili zrozumie, jak to mo磧iwe, 瞠 jeszcze 篡j. Nast瘼nie powiedzieli, 瞠 daj mi od trzech do szeciu miesi璚y 篡cia. Nie mam zaufania do zachodnich lekarzy. Kiedy kto m闚i ci, 瞠 nied逝go umrzesz, co jeszcze mo瞠sz zrobi, poza poddaniem si? Ja si nie poddaj! Oni nie s w stanie zrozumie, 瞠 istota ludzka jest kim niezwyk造m. Wykraczamy daleko poza powszechne mniemanie ludzi o tym, czym jestemy.- By to temat, kt鏎y by dla niego szczeg鏊nie pasjonuj鉍y: potencja ludzkiego umys逝, tak ogromny, 瞠 przekracza nasze obecne zrozumienie. Wbija nam to do g這wy przy ka盥ej nadarzaj鉍ej si okazji, poniewa rozumia, 瞠 ludzie na Zachodzie, pomimo ca貫j swojej edukacji i wyrafinowania, s wci嘀 skr瘼owani przez niewiedz wynikaj鉍 z ograniczonego wgl鉅u we w豉sne mo磧iwoci, oraz 瞠 z tego powodu s przygn瑿ieni niewys這wionym poczuciem ograniczenia i nisk samoocen. Lama wiedzia, ze wewn皻rzna wielko, natura Buddy, jak to okrela, znajduje si w ka盥ym z nas. Wiedzia, poniewa do niej dotar. -Boska duma, moja droga, dobrze jest mie bosk dum- cz瘰to powtarza, cech, kt鏎ej nie nale篡 myli ze zwyk章 dum, z natury fa連zyw. Cz瘰to mawia: -Twoje mniemanie o sobie jest takie ograniczone, i to jest w豉nie korze wszystkich innych ogranicze: ograniczonej mi這ci, ograniczonej m鉅roci, ograniczonego wsp馧czucia. Z chwil, kiedy zdecydujesz, 瞠 jeste ograniczona na podstawowym poziomie, twoje ca貫 篡cie staje si ograniczone, w零kie, twoja m鉅ro i mi這, poniewa w豉nie tak, w零k projekcj sobie za這篡豉.- W jaki spos鏏, zapyta豉m, utrzymywa si przy 篡ciu tak d逝gie lata? -Poprzez recytacj mantr i umys- oznajmi. -Kontrolowanie cia豉, rozumiesz, podnoszenie temperatury, tego typu rzeczy s 豉twe. Takie proste. To pochodzi z umys逝. Trudno jednak le篡 w kontrolowaniu samego umys逝- podsumowa, wybuchaj鉍 miechem.

Zdolno Lamy do kontrolowania w豉snego umys逝 by豉 kolosalna. Chocia wszyscy wiedzielimy, 瞠 ma problemy z sercem, nikt w豉ciwe nie mia poj璚ia, jak bardzo by chory. Publicznie jego twarz by豉 zawsze pe軟a niezwyk貫j witalnoci, dynamizmu, nieko鎍z鉍ej si energii, ci鉚貫j woli dawania. Jednak prywatnie cz瘰to bywa wyczerpany. Nick Ribbush, kt鏎y towarzyszy mu podczas drugiej wyprawy po wiecie w 1975 roku, pami皻a jak pewnego wieczoru Lama by tak wyczerpany po przeprowadzeniu rozm闚 z ka盥ym, kto chcia z nim porozmawia, 瞠 wr鏂i do domu i po prostu zwali si na najbli窺ze 堯磬o, nie maj鉍 si造, 瞠by dotrze do swojego. By to, jak m闚i Nick, okrutny szok. Co znacz鉍e, koniec rozpocz像 si dla Lamy w noc po udzieleniu czterogodzinnego wyk豉du dla swoich uczni闚 na temat mi這ci i wsp馧czucia, kt鏎y odby si 10 grudnia 1983 w Kopan. Fizycznie by wyko鎍zony. Jego serce zacz窸o powa積ie szwankowa. Nie m鏬 oddycha, zacz像 wymiotowa i odczuwa wielki b鏊. G喚boko zmartwieni, jego uczniowie nalegali, aby uda si na oddzia intensywnej terapii w Delhi, gdzie pozosta pod cis章 medyczn obserwacj. Technicznie, przez ca貫 篡cie Lama cierpia na reumatyczne schorzenie serca, co oznacza這, 瞠 z powodu szk鏚, jakie ponios造 zastawki jego serca podczas ataku reumatycznej gor鉍zki, na kt鏎 cierpia jako dziecko, jego serce nie by這 w stanie pompowa wystarczaj鉍o du穎 krwi do reszty organ闚, tak wi璚 i one zacz窸y zawodzi. Pozosta w Delhi na miesi鉍, w prywatnym domu, aby powr鏂i do zdrowia, a nast瘼nie, pod wp造wem chwili, zdecydowa si wyruszy do Kalifornii, aby pozostawa tam pod opiek swoich ameryka雟kich uczni闚, kt鏎ych szczeg鏊nie lubi, i aby m鏂 skorzysta z najnowszych osi鉚ni耩 zachodniej nauki w dziedzinie kardiologii. By豉 to, delikatnie m闚i鉍, nieortodoksyjna decyzja. Ale te i o samym sam Lamie Yeshe mo積a by這 powiedzie, 瞠 by zawsze niezbyt ortodoksyjny. W pe軟i zdawa sobie spraw z tego, 瞠 umiera. Przynajmniej dw鏔 spor鏚 swoich ameryka雟kich uczni闚 powiedzia, 瞠 nie do篡je pi耩dziesi靖ki, a jednemu z nich przepowiedzia nawet dat swojej mierci- Losar (Tybeta雟ki Nowy Rok) 1984.

Wyb鏎, jak si wydaje, nale瘸 do niego. Podczas pobytu w Delhi zwierzy si australijskiemu mnichowi, Maxowi Redlichowi, 瞠 gdyby chcia, m鏬豚y 篡 jeszcze nast瘼ne dwa lata. Pniej Lama Zopa wprawi du蕨 grup uczni闚 w zmieszanie i spowodowa du蕨 wrzaw m闚i鉍, 瞠 Lama Yeshe m鏬豚y 篡 jeszcze dziesi耩 lat, ale to zale篡 od karmy i modlitw jego uczni闚. Czy nie bylimy tego warci, czy nie robilimy wystarczaj鉍o du穎? Nie wiedzielimy. Z pewnoci pojawi造 si pewne r騜nice zda w Manjushri Institute, orodka Lamy Yeshe w Kumbrii, w Anglii, kt鏎e go zdenerwowa造. A pewnego razu, kiedy przebywa w Kopan, i w widoczny spos鏏 stawa si coraz bardziej chory, u篡waj鉍 laski do chodzenia, kto poszed do Lamy Zopy i zapyta, czy Lama Yeshe umiera. Lama Zopa odpar: -Nie, jeli robisz swoj praktyk- po czym Lama Yeshe cudownie ozdrowia. Z jakichkolwiek, niemo磧iwych do ogarni璚ia rozumem powod闚, Lama Yeshe wiedzia, 瞠 zbli瘸 si nadejcie jego mierci. W tym wietle by這by dla niego tak 豉two, naturalnie odej w typowy dla tybeta雟kiego lamy spos鏏- w cichym miejscu, medytuj鉍 w znajomym otoczeniu z jednym lub dwoma duchowymi mistrzami w pobli簑. Spokojnie i zachowuj鉍 prywatno. Ale zamiast tego zdecydowa, 瞠 jego mier b璠zie publicznym, zmechanizowanym wydarzeniem, a w konsekwencji najwi瘯sz nauk, jakiej kiedykolwiek udzieli na temat potencja逝 ludzkich istot i znaczenia mi這ci. Kr鏒ko przed odejciem, kiedy rozwa瘸no wykonanie operacji, powiedzia Lamie Zopie: -Nie jest wa積e, czy operacja powiedzie si czy te nie. Mog貫m wykorzysta samego siebie w s逝瘺ie innym. Jestem ca趾owicie usatysfakcjonowany tym, czego dokona貫m i wcale nie martwi si czekaj鉍 mnie mierci.- Pomi璠zy przybyciem do San Francisco pod koniec stycznia i mierci 3-go marca, Lama by poddawany badaniom i konsultacjom dotycz鉍ym wszelkich mo磧iwych terapii w wielu r騜nych szpitalach. (Angiogram- obraz serca wykonany przy u篡ciu barwnik闚 ujawni, 瞠 arterie prowadz鉍e do serca, w przypadku Lamy, nie zatrzyma造 si w rozwoju, jak to normalnie bywa, ale uros造 w kierunku dolnym i wzd逝 drugiej strony, uzyskuj鉍 w ten spos鏏 dodatkow si喚 i rozmiar, i w ten w豉nie spos鏏 utrzymuj鉍 go przy 篡ciu. By這 to, jak stwierdzi造 autorytety, rzadkie zjawisko). Rekomendowano operacj serca, ale Lama nalega, by pozwolono mu powr鏂i do domu w Aptos (po這穎nego na pla篡 niedaleko Santa Cruz, z panoramicznym widokiem na Pacyfik), aby tam mogli si nim zaopiekowa jego uczniowie. Najwi瘯sz przyjemno sprawia這 Lamie siedzenie przy oknie w sypialni, kiedy wsparty poduszkami obserwowa wschody i zachody s這鎍a ponad wielkim, wzburzonym oceanem. Tutaj, razem z oddanym Lam Zop i jego wiernym, m這dym asystentem z Kopan, Thubtenem Monlam, sp璠zi ostatnie szczliwe dni swojego 篡cia, poddaj鉍 si ca趾owicie opiece swoich uczni闚. 畝den inny tybeta雟ki lama nie uczyni wczeniej nic podobnego. Decyzja ta pokaza豉 nie tylko, do jakiego stopnia im ufa, ale tak瞠 jak daleko by w stanie si posun寞, aby dotrze do swoich zachodnich uczni闚. -Dobro, jak nam okaza pozwalaj鉍 nam si sob opiekowa a do samego ko鎍a, by豉 r闚nie wa積 czci jego mi這ci do nas, jak jego nauki- powiedzia造 Beverly Gwyn i Shasta Wallace, do kt鏎ych uda豉m si po relacj z pierwszej r瘯i o mierci Lamy. Oczywicie by這 to co, czego 瘸dna z nich nigdy wczeniej nie dowiadczy豉. 畝dna z nich nie by豉 ju taka sama, jak przedtem. -By造my gotowe opiekowa si Lam, poniewa towarzyszy造my naszej przyjaci馧ce, kt鏎a zmar豉 na raka miesi鉍 przed jego przyjazdem. Gdybymy nie dowiadczy造 tego wczeniej, 瘸dna z nas nie by豉by w stanie si do niego zbli篡- kontynuowa造 Bev i Shasta. Zestawienie wydarze, kt鏎e nast雷i造 jedno po drugim w tak kr鏒kim czasie, by這 bardzo ostre. -Nasza przyjaci馧ka zwr鏂i豉 si do swego wn皻rza, sta豉 si zamkni皻a w sobie, ow豉dni皻a w pe軟i tym, co si z ni dzia這. Na tydzie przed mierci przesta豉 si odzywa. Lama, z drugiej strony, chocia dowiadcza niewiarygodnego fizycznego b鏊u- nie b璠鉍 w stanie je, ci鉚le wymiotuj鉍, czasami a wij鉍 si na 堯磬u- w jaki spos鏏 by wy章czony ze swojej choroby. M闚i, oboj皻nie: -wymiotowanie jest takie m璚z鉍e- zupe軟ie jakby to go nie dotyczy這. Kiedy nasza przyjaci馧ka cierpia豉 z powodu b鏊u, dawa豉 o tym zna, ale Lama nigdy nie narzeka. Nie zag喚bia si w swoj chorob, tak jak post雷i豚y ka盥y z nas. Nigdy nie dawa zna o swoim b鏊u.- -Wiele z tego, co si dzia這, nie mia這 sensu. Lama Zopa wiele si mia. S造szelimy wydobywaj鉍e si z niego pere趾i miechu. By造 chwile, kiedy stara造my si nakarmi Lam, ale ten nie m鏬 utrzyma 瘸dnego po篡wienia, i ka盥y z nas odczuwa desperacj, poniewa wiedzielimy, 瞠 powinien wzmocni sw鎩 organizm, ale Lama Zopa zaczyna z nim 瘸rtowa. Chocia bylimy wzruszeni, nigdy nie bylimy za豉mani. Lama Zopa powtarza, 瞠 on tylko manifestuje chorob. Pytalimy wi璚 ci鉚le: Czy to co oznacza, kiedy on wymiotuje? Jak powinnimy si odnosi do tego wszystkiego? -By造 r闚nie inne ciekawe zjawiska.

Lama Yeshe nie wygl鉅a na bladego i wymizerowanego. Du穎 straci na wadze- jego r璚e sta造 si drobne i wyniszczone, klatka piersiowa ogromna i wypuk豉, by bezw豉dny i os豉biony- ale jego twarz by豉 zawsze spokojna i pi瘯na. Jego sk鏎a, normalnie br頊owa, nabra豉 wietlistego, z這cistego odcienia. Nigdy nie my z瑿闚, ale jego oddech nigdy nie pachnia brzydko. Nikomu nie robi這 si niedobrze, kiedy wymiotowa- i to zreszt pozbawione by這 nieprzyjemnego zapachu. W jego oczach zawsze by豉 iskierka.- Pok鎩 chorego w Aptos zamieni si szybko w teatr. Lama Yeshe ka盥emu przydzieli jakie zadanie do spe軟ienia. Bywa這, 瞠 zadania mia造 charakter s逝瞠bny- przynoszenie mu wody, masowanie n鏬, sprawdzanie z瑿闚, poprawianie poduszek- wszystko, co mog這 da im poczucie, 瞠 nie s zb璠ni. Zdaj鉍 sobie spraw, co ich czeka, pewnego dnia Bev powiedzia豉 do niego: -Lamo, tak wspaniale jest m鏂 ci us逝giwa w ten spos鏏. Wiem, 瞠 to bardzo rzadka sposobno, aby pozostawa z tob w tak cis造m, sta造m kontakcie. Powoduje to w nas wiele zmian. Czy to w豉nie dlatego to robisz?- A on odpowiedzia po prostu: -Tak, moja droga.- Innymi razy zadania wymaga造 wi瘯szego wysi趾u. Lennie Kronisch, wykwalifikowana piel璕niarka a zarazem uczennica Lamy Yeshe, zosta豉 wezwana do pomocy ze wzgl璠u na swoje zawodowe umiej皻noci. Jak wspomina: -Przebywanie z nim oznacza這 konieczno wejcia w intensywny proces ca趾owitej koncentracji, ca趾owitego zaanga穎wania w wykonywane czynnoci, oraz powi璚enia ca趾owitej uwagi zachodz鉍ym wydarzeniom, minuta po minucie. Je瞠li chodzi o mnie, przeprowadzi mnie przez r騜ne dowiadczenia, aby sprawdzi, jak daleko chc si posun寞. Zabra mnie na kres moich fizycznych, umys這wych i emocjonalnych mo磧iwoci. -Przyk豉dowo, mia problemy ze snem, co oznacza這, 瞠 zasypia nagle, kiedykolwiek nachodzi豉 go taka potrzeba. Cz瘰to, kiedy nielimy go na jego fotel przy oknie, zasypia w naprawd niewygodnej pozycji, wygi皻y na boki, a ja nagle zdawa豉m sobie spraw, 瞠 kl璚z na pod這dze z poduszk w r瘯ach, podpieraj鉍 jego g這w. Tak bardzo potrzebowa snu. Uwa瘸豉m wi璚, 瞠 powinnam mu pom鏂 tak bardzo, jak tylko potrafi. Cz瘰to m璚zy豉m si tak bardzo w tej pozycji, 瞠 myla豉m, 瞠 p瘯n mi r璚e, kolana czy kr璕os逝p, ale gdy tylko pojawia豉 si myl, 瞠 ju ani minuty d逝瞠j tego nie wytrzymam, on si budzi, i uwalnia mnie, je瞠li mo積a tak to uj寞.- Pewnego dnia wydarzy這 si co podobnego, co mia這 przedziwne skutki, kiedy dosz這 do jej spotkania z Lam Oselem. -Lama Yeshe siedzia w swoim fotelu i zasn像, kiedy akurat go karmi豉m. By豉m pochylona nad nim, a on wyci鉚n像 r璚e i przyci鉚n像 mnie do siebie za koszul. Wtedy zasn像. By豉m kompletnie unieruchomiona. W jednej r璚e mia豉m 造磬, w drugiej trzyma豉m szklank, a on trzyma si mojej bluzki. Spojrza豉m, aby sprawdzi, czy mnie nie nabiera, ale to rzeczywicie by這 ekspresowe zapadni璚ie w sen. Pomyla豉m, ze jedyn w豉ciw rzecz jest pozosta z nim w tej pozycji, minuta po minucie. W chwili, kiedy uzna豉m, 瞠 jest to ju nie do zniesienia, obudzi si.- -W豉nie dlatego a do samego ko鎍a pozwala nam kr璚i si doko豉- aby udzieli nam tych specjalnych nauk. Nigdy wczeniej nie dowiadczy豉m takich ekstremalnych sytuacji- nawet wychowuj鉍 swoich troje dzieci. Zrozumia豉m wtedy, 瞠 taki jest cel guru, zabra ci w podr騜 poza twoje obecne ograniczenia. Ukaza ka盥emu z nas nasze najlepsze strony- powiedzia豉. Co jednak najwa積iejsze, w tej potencjalnie skrajnej, okropnej sytuacji byli wiadkami, do jakiego stopnia Lama Yeshe porzuci lgni璚ie do w豉snego ego, w豉ciwie b璠鉍 pozbawionym poczucia w豉snego ja. -Najbardziej niesamowita w tym wszystkim by豉 jego ci鉚豉 troska o innych ludzi. Pami皻am, 瞠 kiedy by chory przez d逝gi okres czasu, co by這 dla wszystkich czym strasznym, oznacza這 bowiem przygl鉅anie si, jak powoli ulatuje z niego energia. Kto wszed wtedy do pokoju, a on popatrzy na niego i zapyta: jak si czujesz? Jak tam twoja rodzina?- I naprawd w豉nie to mia na myli. -Rozmawia z nami przez ca造 czas i by pe貫n mi這ci. Przytula nas wszystkich, bardzo mocno. Czasami tylko patrzy w twoje oczy, i natychmiast czu貫 ten niezwyk造 przep造w mi這ci. By這 zupe軟ie tak, jakby w豉nie odnalaz swoj jedyn, prawdziw mi這. Niesamowite. By taki chory, ale jego energia wci嘀 do nas p造n窸a- powiedzia豉 Shasta. Koniec zbli篡 si, kiedy Lama, wci嘀 przebywaj鉍 w domu w Aptos, prze篡 udar. Natychmiast zabrano go do szpitala w Santa Cruz, kt鏎ego z sobie tylko znanych powod闚 nie cierpia. Z豉pa za r瘯 Lennie, i tonem rozkazu za蕨da: -zabierzcie mnie st鉅.- Powtarza swoje 篡czenie za ka盥ym razem, kiedy si do niego zbli瘸豉. By豉 rozdarta mi璠zy swoj medyczn wiedz, a oddaniem dla swojego duchowego mistrza. W ko鎍u serce zwyci篹y這, wysz豉 z ukrycia, jak to pniej uj窸a, i poci鉚n窸a za odpowiednie sznurki w administracji, aby wypisa Lam ze szpitala. Pracownicy szpitala nie byli tym zachwyceni.

Po powrocie do Aptos, ze sparali穎wan lew stron cia豉, Lama Yeshe wci嘀 demonstrowa swoj niezwyk章 energi. U篡wa wisz鉍ego mu nad g這w tr鎩k靖nego kawa趾a metalu, s逝蕨cego do pomocy przy podnoszeniu si, do zabawy, ko造sz鉍 nim raz w jedn stron, raz w drug. By w beztroskim nastroju i 瘸rtowa ze wszystkimi, kt鏎zy go otaczali. Lennie nauczy豉 go specjalnych 獞icze oddechowych, kt鏎e mia造 mu pom鏂 w rozlunieniu si, i za ka盥ym razem, kiedy przechodzi豉 obok, wydawa z siebie g喚bokie udawane westchnienie, chc鉍 si z ni troch podra積i. Kiedy si nudzi, jak psotne dziecko rzuca na pod這g chusteczki higieniczne, jedna za drug, po prostu 瞠by dostarczy sobie jakiej rozrywki. Lama Zopa, wci嘀 pozostaj鉍y przy jego boku, zdecydowa, 瞠 nadszed czas, aby wezwa na pomoc tybeta雟kich specjalist闚. Zadzwoni do Szwajcarii i zaprosi do Kalifornii Jego wi靖obliwo Song Rinpocze, wiod鉍ego mistrza w duchowej hierarchii i jednego z osobistych nauczycieli Lamy Yeshe. Czcigodny starzec, kt鏎y przekroczy ju osiemdziesi靖 lat, z wiotk, rzadk, archetypiczn brod wyrastaj鉍 z jednego punktu, przyby w sam por. Wyrecytowa nad Lam Yeshe modlitwy, da mu inicjacje, i wyszuka w swoich staro篡tnych tekstach informacji na temat w豉ciwego leczenia skutk闚 udaru. Recept stanowi豉 recytacja mantr i odizolowanie Lamy od wszelkich r鏚e wiat豉 s這necznego. Odm闚iono mu wi璚 jednej z ostatnich przyjemnoci, siedzenia przy oknie i obserwowania s這鎍a nad oceanem. Wycofywa si z tego 篡cia. Co ciekawe (lub te nie, stosownie do waszych przekona), parali zacz像 w widoczny spos鏏 ust瘼owa, ale stan serca wyranie si pogarsza. Trzy dni po wyjedzie Song Rinpocze Lama zacz像 odchodzi. Kiedy inny ucze, kt鏎y by lekarzem, przyjecha, aby si z nim zobaczy, i natychmiast zaleci leczenie szpitalne, Lama Yeshe cudownie ozdrowia. Lama Zopa zwr鏂i si z pytaniem do wyroczni, i jako najlepiej wr騜鉍e dla Lamy Yeshe miejsce wybrano szpital Cedars Sinai w Los Angeles. Zosta tam przeniesiony na pok豉dzie helikoptera, co niezmiernie mu si spodoba這, 瘸rtowa i mia si przez ca章 drog. Jak si okaza這, ko鎍owe miejsce przeznaczenia Lamy Yeshe by這 tak oddalone od jego korzeni, ja kto tylko mo積a sobie wyobrazi.

Oddzia intensywnej terapii w Cedars Sinai lni i brz璚zy zdobyczami najnowszej technologii, wynalezionymi przez zachodni nauk, aby s逝篡 pomoc w pokonaniu najwi瘯szego zab鎩cy- chor鏏 serca. Wyobracie sobie, je瞠li mo瞠cie, tybeta雟kiego lam pochodz鉍ego z najbardziej odizolowanych miejsc na wiecie, po這穎nego pomi璠zy producentami filmowymi i telewizyjnymi kacykami, kt鏎zy dowiadczyli atak闚 serca, na najwa積iejszym w ca造ch Stanach Zjednoczonych a mo瞠 i na ca造m wiecie- oddziale kardiologii. Tutaj pod章czono Lam do imponuj鉍ej liczby urz鉅ze i sprz皻u medycznego, b造skaj鉍ego i pipcz鉍ego nad nim, kt鏎ego odczyty przesy豉ne by造 do centrali. Cedars Sinai by zimnym, kompetentnym, b造szcz鉍ym i plastikowym miejscem- czym jednoczenie najlepszym i najgorszym, co Ameryka mia豉 do zaoferowania. Je瞠li uznamy, 瞠 dla Lamy by這 to dziwne, nawet dziwniejsze by這 dla Cedars Sinai goci tybeta雟kiego wi皻ego m篹a. Razem z pacjentem przyby inny, niewielki lama w tradycyjnych szatach, kt鏎y usiad w k鉍ie odmawiaj鉍 modlitwy lub te wykonuj鉍 pe軟e pok這ny przed cz這wiekiem le蕨cym w 堯磬u. Przyby豉 tak瞠 para innych tybeta雟kich mnich闚, oraz grupa zachodnich uczni闚, t這cz鉍ych si w szpitalnym pomieszczeniu, zajmuj鉍ych si odprawianiem rytua堯w, niezwa瘸j鉍 na szpitalne fartuchy kr璚鉍e si obok nich. Miejsce kipia這 egzotyczn nowoci. Nos Lamy zosta ceremonialnie pod章czony do rurki, inn pod章czono do jego r瘯i, jeszcze inn do serca. Pomimo tego wszystkiego, w charakterystyczny dla siebie spos鏏 traktowa swojego lekarza, Stephena Corde, kt鏎ego nie spotka nigdy wczeniej w 篡ciu- jak gdyby by starym przyjacielem rodziny, wci嘀 瘸rtowa i mia si ze wszystkimi, kt鏎zy go otaczali. Przebywa na oddziale intensywnej terapii zaledwie przez dwie noce przed mierci. Nikt nie mia poj璚ia, 瞠 to nadchodzi. Nocy, kt鏎a mia豉 by jego ostatni, poprosi o chi雟kie danie, zjad te troch truskawek, z piel璕niarkami rozmawiaj鉍 na temat tych, kt鏎e uprawia w ogrodzie. Przechodz鉍 nieopodal Lama Zopa zauwa篡 kobiet, b璠鉍 w stanie klinicznej mierci, ale wci嘀 pod章czon do maszyny, kt鏎a sztucznie podtrzymywa豉 jej 篡cie. Potrz零n像 g這w i zapyta, czy to samo mo瞠 spotka Lam Yeshe. Kiedy mu odpowiedziano, 瞠 jest to mo磧iwe, wymamrota, 瞠 lepiej b璠zie, je瞠li Lama Yeshe umrze, ni 瞠by jego 篡cie mia這by by podtrzymywane w taki spos鏏. Pouczy nast瘼nie personel medyczny, 瞠 je瞠li serce Lamy przestanie bi, nie podj皻e zostan 瘸dne nadzwyczajne rodki. Konieczne jest, aby pozwolono mu umrze w spos鏏 naturalny. Zrz鉅zeniem losu postanowi zadzwoni ponownie do Song Rinpocze, i zapyta go o rad w tej sprawie. Z powrotem nadesz豉 jednak przeciwna decyzja: uczyni wszystko, co dzi瘯i zachodniej nauce mo積a zaoferowa Lamie, aby mu pom鏂. Si造 przeznaczenia zadecydowa造. Lama, a do ostatniej minuty, mia dowiadczy w pe軟i zachodniej mierci. Nie mog這 to nast雷i wczeniej, zanim zgodnie z jego 篡czeniem, Lama Zopa nie przeszed wsp鏊nie z nim przez pe軟 medytacyjn praktyk inicjacyjn najwy窺zej jogi tantrycznej formy -b鏀twa Heruki- aspektu Wsp馧czuj鉍ego Buddy. Kiedy sko鎍zy, jego serce zacz窸o bi nieregularnie. Piel璕niarka nadzoruj鉍a prac maszyn w pokoju operacyjnym zauwa篡豉 zmian i popieszy豉 zapyta, czy wszystko jest w porz鉅ku. -Tak, moja droga-, odpowiedzia. -Czy co pana boli?- Nie.- Wysz豉. Wtedy, bez 瘸dnego ostrze瞠nia, jego serce nagle przesta這 bi. Zap這n窸y wiat豉, w章czy造 si alarmy, drzwi otworzono na ocie, zewsz鉅 nadbiega personel medyczny. Nast雷i masowy atak paniki. Jeden z lekarzy si璕n像 po co le蕨cego na p馧ce ponad g這w Lamy, i wszystko znalaz這 si na pod這dze, ca貫 potrzaskane. Tom Waggoner, ucze, kt鏎y by w闚czas z Lam, dowiadczy przera瘸j鉍ego b鏊u w piersiach. Rozpocz窸a si reanimacja wstrz零ami elektrycznymi. By to najgorszy mo磧iwy dla Lamy Yeshe spos鏏 mierci. Zgodnie ze wszystkimi jego duchowymi naukami, ust雷ienie pracy serca nie oznacza mierci. Dok豉dnie w tym czasie rozpoczyna si najwa積iejsza i najbardziej subtelna medytacja opuszczania fizycznego cia豉 przez wiadomo. Dr. Code pracowa nad sercem Lamy od dw鏂h i p馧 godzin, kiedy cichy g這s dochodz鉍y z k靖a zasugerowa, 瞠 mo瞠 nadszed czas, aby przesta. Lama Zopa nie m鏬 ju d逝瞠j tego znie. Lekarz wygl鉅a na wyj靖kowo przybitego. Pniej przyzna, 瞠 nigdy wczeniej nie pracowa r闚nie ci篹ko nad przywr鏂eniem do 篡cia 瘸dnego innego pacjenta. Chocia nie zna Lamy Yeshe, wyczuwa, 瞠 jest on kim bardzo szczeg鏊nym. Nast雷i這 to dziesi耩 minut przed pi靖 o wicie Tybeta雟kiego Nowego Roku, o godzinie, w kt鏎ej odchodz najwi瘯si jogini. Niezale積ie od wszystkich wydarze, jakie rozegra造 si w ci鉚u ostatnich tygodni, nikt nie by w stanie do ko鎍a uwierzy, 瞠 Lama Yeshe nie 篡je. Lama Zopa w widoczny dla wszystkich spos鏏 by oszo這miony rozpacz. -Jestem zupe軟ie odr皻wia造- powiedzia. -Nie jestem w stanie o niczym myle. Ci wielcy lamowie, jak Lama Yeshe, nie pasuj do nas. Z powodu naszej niewielkiej zas逝gi, nie pasuj.- Uczniowie byli r闚nie zaszokowani. Cz oczekiwa豉, 瞠 podniesie si z 堯磬a i mrugnie do nich okiem. Jak wyjani造 mi Bev i Shasta- Widzisz, nie by豉 to zwyczajna mier. mia si, 瘸rtowa, i obejmowa nas a do rozdzieraj鉍ej sekundy, w kt鏎ej zatrzyma這 si jego serce. By wtedy w pe軟i wiadomy. W ten spos鏏 ukaza nam, 瞠 mier jest czym zwyczajnym, a nie czym, czego nale瘸這by si obawia. Jego cia這 by這 chore, ale jego umys pozostawa spokojny. Umieraj鉍 na zawa serca, ukaza nam ca貫 swoje cz這wiecze雟two. To, co wydarzy這 si jemu, mog這 si wydarzy ka盥emu z nas. Tak, jak moglimy identyfikowa si z jego chorob i stanem fizycznym, moglimy si identyfikowa ze stanem jego umys逝 w chwili mierci. Spos鏏, w jaki to uczyni, by wspania造.- Ale by造 jeszcze sprawy, kt鏎ymi nale瘸這 si zaj寞. Uczniowie starali si dotrze do w豉dz szpitala, aby dosta od nich pok鎩, w kt鏎ym cia這 Lamy Yeshe mog這by le瞠 nieruszane przez trzy dni, zgodnie z tybeta雟k tradycj. Kierownictwo szpitala odpowiedzia這 strachem i oburzeniem. Pozostawienie cia豉 zmar貫go w 堯磬u na tak d逝gi czas by這 sprzeczne ze wszystkimi przepisami. W ko鎍u wezwali dyrektora medycznego, aby uzyska niech皻ne nagi璚ie przepis闚. Lama m鏬 zaj寞 pok鎩 w ma這 u篡wanym skrzydle szpitala do 22.00 tej samej nocy. Nawet w mierci Lama wci嘀 wychyla si z szeregu. W prawdziwie zachodnim stylu zjawi這 si dw鏂h szpitalnych porz鉅kowych, odzianych w bia貫 spodnie, bia貫 kitle z d逝gimi r瘯awami, gumowe r瘯awiczki, czepki, i z maseczkami na twarzach, aby unikn寞 skalania si mierci. Podnieli Lam na w霩ek. Wyjaniono im, 瞠 by豉 to wyj靖kowa sytuacja i zgodnie ze zwyczajami, kt鏎ym ho責owa zmar造, cia這 powinno by w jak najmniejszym stopniu wstrz零ane czy szturchane. Potem rozpocz窸a si przedziwna procesja pogrzebowa, prowadzona korytarzami szpitala Cedars Sinai w limaczym tempie przez Lam Zop i innych Tybeta鎍zyk闚 w szatach, odmawiaj鉍ych modlitwy, za kt鏎ymi posuwali si zachodni uczniowie i cia這 Lamy, przykryte przecierad貫m i eskortowane przez porz鉅kowych w ich kosmicznych strojach. Pozostawiony tylko ze swoimi przyjaci馧mi i uczniami, Lama, klinicznie zmar造, ale z subteln wiadomoci wci嘀 篡w w jego fizycznej formie, kontynuowa swoj medytacj otoczony dwi瘯ami mantr i odmawianych modlitw. Kolor jego cia豉 by wci嘀 z這cisty, a on sam, zgodnie ze s這wami tych, kt鏎zy go wtedy widzieli, by pi瘯ny w mierci. Od tego czasu, Lama Zopa wyra瘸 si o nim, jako o wi皻ym ciele Lamy. Kiedy czas opuszczenia pokoju zbli瘸 si, Lama Zopa, z przeszywaj鉍ym oddaniem zrobi przed swoim cennym guru i najbli窺zym przyjacielem, kt鏎y by tak wype軟iony czyst mi這ci, trzy pok這ny. Wszyscy zgromadzeni byli g喚boko poruszeni. Zacz像 wykrzykiwa mantry Heruki wyj靖kowo g這no, i og這si: -teraz medytacja Lamy jest sko鎍zona!- Jeden czy dw鏂h uczni闚 zobaczy這, jak g這wa Lamy pod przecierad貫m poruszy豉 si, ale ruch by tak s豉by, 瞠 zastanawiali si potem, czy nie ulegli halucynacji. Zdobyli potem trumn i pozwolenie na kremacj cia豉 Lamy na terenie Vajrapani Institute, orodka za這穎nego w pnych latach 70tych. Z niekonwencjonalnym podejciem, charakteryzuj鉍ym wszystkie 闚czesne wypadki, Tom Waggoner umieci trumn w swoim pick-upie i przejecha z cia貫m jakie 350 mil do Boulder Creek, zatrzymuj鉍 si po drodze, aby zmy b這to na stacji obs逝gi. By mo瞠 nie by to zwyczajny karawan, ale Tom chcia, 瞠by wygl鉅a jak lni鉍y rydwan. Wieci o mierci Lamy roznios造 si po ca造m wiecie lotem b造skawicy, i zacz瘭i przybywa ludzie ze wszystkich zak靖k闚 globu, aby odda ho責 cz這wiekowi, kt鏎y wszed nie tylko do ich 篡cia, ale te do ich serc. Le瘸 w otwartej trumnie stoj鉍ej w g堯wnej sali medytacyjnej, z這cisty i emanuj鉍y pi瘯ne zapachy. Do dzisiejszego dnia jego trumna pi瘯nie pachnie. Przylecia這 tak瞠 wielu lam闚, w章czaj鉍 niezmordowanego Song Rinpocze ze Szwajcarii, kt鏎y tym razem przyby, aby nadzorowa przygotowania do pogrzebu. Wiatr, kt鏎y wy nienaturalnie podczas dni poprzedzaj鉍ych mier Lamy, usta w chwili, kiedy odszed, i Vajrapani Institute zaszczyci這 niezak堯cone niczym, spokojne i b喚kitne niebo. Deszcze r闚nie usta造, pozwalaj鉍, aby samochody odwiedzaj鉍ych mog造 bez przeszk鏚 wspi寞 si po b這tnistej drodze prowadz鉍ej do orodka. Czysto i jasno powietrza odzwierciedla豉 niezwyk章 jasno umys堯w wszystkich, kt鏎zy opiekowali si Lam. Kremacja powinna by ponur, przyprawiaj鉍 o depresj ceremoni, zamiast tego okaza豉 si by wi皻em, celebracj. Czasem radoci i pokoju.

Wydarzy si r闚nie dziwny, niezwykle zabawny moment. Na Toma Waggonera spad這 zadanie utrzymywania cia豉 Lamy w ch這dzie. Nie maj鉍 瘸dnego wczeniejszego dowiadczenia w takich sprawach, ale pe貫n dobrych ch璚i, pokry je tak iloci suchego lodu, 瞠 zamarz這 na kamie. Sw鎩 b章d dostrzeg z chwil nadejcia dnia kremacji, kiedy to Lama, zgodnie z tradycj, powinien zosta u這穎ny w pozycji siedz鉍ej, z ramionami i nogami przyci鉚ni皻ymi do cia豉. -Mia貫m na sk豉dzie 140 funt闚 zamro穎nego guru- zaczyna zmienia kolor na niebieski- i musia貫m rozmrozi go szybko, 瞠by m鏂 zgi寞 jego ramiona i nogi. By造 i chichoty. Lama zawsze uczy nas, 瞠by w ka盥ej sytuacji zachowywa poczucie humoru- wspomina. Ziemia by豉 zasypana kwiatami, a zapach kadzid豉 unosi si w specjalnie skonstruowanej stupie, zbudowanej pieczo這wicie przez jego uczni闚 w nocy, przy wietle w章czonych wiate samochod闚. Jego cia這 zosta這 przygotowane do kremacji. Kolana zosta造 przyci鉚ni皻e do klatki piersiowej i przywi頊ane do niej za pomoc ofiarnych szarf. Jego r璚e trzymaj鉍e rytualne przedmioty, dord瞠 (niewielkie ber這) i dzwonek, symbolizuj鉍e niezniszczaln m鉅ro i wsp馧czucie, zosta造 skrzy穎wane przy piersi. Ubrano go w bordowo- 鄴速e szaty. Na jego g這wie umieszczono czarn, potr鎩n koron boddhisatwy, ozdobion kryszta這wym r騜a鎍em, a jego twarz zosta豉 os這ni皻a czerwonym suknem. Nast瘼nie jego cia這, siedz鉍e w wyprostowanej pozycji na krzele zosta這 odprowadzone przez procesj a na grzbiet g鏎ski, na kt鏎ym zbudowano stup. Miejsce zosta這 wybrane ze wzgl璠u na rozci鉚aj鉍y si z niego spektakularny widok na ci鉚n鉍y si poni瞠j las, oraz na zapach niedostrzegalnego st鉅 oceanu. Lama Yeshe kocha to miejsce. By這 to, jak sam m闚i, miejsce magiczne. Kiedy cia這 Lamy zosta這 umieszczone wewn靖rz stupy, a ponad nim wzniesiono reszt stupy, nas鉍zone olejem drewno zosta這 zapalone -zgodnie z tybeta雟k tradycj- przez kobiet, kt鏎a nigdy w swoim 篡ciu nie spotka豉 Lamy. Przez trzy godziny w p這mienie wrzucano rytualne ofiary. Przez ca造 ten czas g喚boka cisza zak堯cana by豉 jedynie dwi瘯ami piewanych modlitw i trzaskaniem ognia. Zdj璚ie zrobione przez luk w stupie ukaza這 pniej p這mienie li蕨ce czaszk Lamy- przera瘸j鉍e przypomnienie jego tak cz瘰to s造szanych nauk, m闚i鉍ych 瞠 nie tylko wszyscy jestemy we w豉daniu przemijalnoci, ale 瞠 prawdziwy spok鎩 umys逝 mo積a uzyska jedynie poprzez zmierzenie si z rzeczywistoci twarz w twarz. Jak skomentowa to Tom Waggoner: -Wszyscy kiedy umrzemy, ale wci嘀 jednak boimy si mierci. M鎩 buddyjski trening pom鏬 mi w przejciu przez mier Lamy bez rozpaczy. Wci嘀 bez ko鎍a uczono mnie, 瞠 mier jest tylko porzuceniem starego, znoszonego cia豉, i 瞠 wiadomo podr騜uje dalej.- Cia這 Lamy pozostawa這 w stupie, nieruszane przez cztery dni, a do czasu, kiedy otworzy j Lama Zopa w poszukiwaniu pozosta造ch jeszcze wewn靖rz jego czci. Wszystko, co si zachowa這, to kawa貫k serca, szcz瘯a, oraz dostojne z瑿y Lamy. Kolejny raz przypomnieli sobie jego s這wa: -Czy jestem tym cia貫m, t form? Kim jestem? - Z pewnoci Lama Yeshe, w formie, w jakiej go znalimy, przesta istnie.

Nikt posiadaj鉍y zwyczajn percepcj nie dowie si prawdopodobnie nigdy, co dok豉dnie dzia這 si z Lam Yeshe podczas jego mierci. Jednak na wyjanieniu tej kwestii zgodnie z tybeta雟k tradycj, opiera si ca豉 idea reinkarnacji, oraz w to, jaki spos鏏 dosz這 do ponownego pojawienia si Lamy Yeshe jako hiszpa雟kiego ch這pca jedenacie miesi璚y pniej. Tybeta鎍zycy stworzyli bezspornie najbardziej szczeg馧owe i dog喚bne studium na temat mierci, jakie istnieje w dzisiejszym wiecie, objanione w s造nnym tekcie pochodz鉍ym z VIIgo wieku, Tybeta雟kiej Ksi璠ze Umar造ch (tyb. Bardo Thodol). Opisano w niej podr騜 wiadomoci (tej czci cz這wieka, w kt鏎ej nie ma niczego materialnego) od chwili, kiedy oddziela si od cia豉. Wszystko za, czego wiadomo dowiadcza podczas tej podr騜y, jest opisane systematycznie i z matematyczn dok豉dnoci. W konsekwencji ka盥y Tybeta鎍zyk jest zapoznany z charakterystycznymi punktami tej nieuchronnej podr騜y i nie wpada w panik, kt鏎 mo瞠 wywo造wa nieznajomo terenu. Zamiast tego, utrzymuj鉍 pewien poziom uwa積oci i samokontroli, b璠zie w stanie dotrze do wartego trudu podr騜y, i miejmy nadziej, szczliwego miejsca przeznaczenia. Dla prostego Tybeta鎍zyka celem jest po prostu umrze zachowuj鉍 spok鎩 umys逝- to jest stan, pozwalaj鉍y na przeprowadzenie wiadomoci przez mier. Dla zaawansowanego praktykuj鉍ego cel jest jednak du穎 bardziej ambitny. Po tym, jak studiowa i trenowa umys przez ca貫 篡cie, dochodz鉍 do wysokiego poziomu klarownoci i udoskonalenia (cz瘰to przez d逝gie okresy zupe軟ego odosobnienia i ciszy), tybeta雟ki jogin u篡wa mierci jako najlepszej sposobnoci, aby pokona ostatnie przeszkody i osi鉚n寞 przebudzenie, czy te stan buddy. Kieruj鉍 si jednak idea貫m altruizmu, charakterystycznym dla Mahajany, poruszony ogromnym wsp馧czuciem dla cierpienia innych, porzuca nale積e mu miejsce w czym, co my nazwalibymy niebem, aby wype軟i swe lubowanie powracania wci嘀 i wci嘀 do samsary (ko豉 kolejnych narodzin i mierci), aby ukaza ka盥emu z nas drog wyjcia. Kiedy istota osi鉚nie taki poziom rozwoju, m闚i si, 瞠 ona czy on mo瞠 dyktowa dok豉dne warunki swoich nast瘼nych narodzin, wybieraj鉍 takie, kt鏎e najlepiej s逝篡造by wype軟ieniu tego lubowania. Kr嘀 fantastyczne opowieci o nadzwyczajnych wyczynach, kt鏎ych dokonuj lamowie w czasie mierci. W Tybecie powszechnie wiadomo, 瞠 kiedy Czerwona Gwardia Mao sprofanowa豉 grobowiec jednego z najs造nniejszych wi皻ych, Tsong Khapy, za這篡ciela wiod鉍ej szko造 tybeta雟kiego buddyzmu, zwanej Gelug, lub te Szko章 草速ych Czapek, odnaleli jego cia這 nie tylko nienaruszone, ale z wci嘀 rosn鉍ymi paznokciami i w這sami, po pi璚iu stuleciach, jakie up造n窸y, odk鉅 odszed z tego wiata. Istniej jogini, kt鏎zy posuwaj si jeszcze dalej, i wybieraj spos鏏, kt鏎y pozwala im na zabranie swego cia豉 ze sob. Historia Tybetu jest pe軟a odniesie do jogin闚, kt鏎zy w chwili mierci osi鉚n瘭i t璚zowe cia這 (jak Marpa T逝macz), po czym po prostu znikn瘭i, pozostawiaj鉍 po sobie jedynie w這sy i paznokcie. Na szczcie, odk鉅 wielu Tybeta鎍zyk闚 uciek這 ze swej ojczyzny, aby unikn寞 okrucie雟tw chi雟kiej okupacji, tak瞠 my mamy mo磧iwo us造szenia, a czasem nawet bycia wiadkami niekt鏎ych z tych niesamowitych osi鉚ni耩, jakie prezentuj w chwili mierci. Wielu indyjskich urz璠nik闚 sta這 oniemia造ch na widok tybeta雟kiego mistrza, siedz鉍ego w pozycji lotosu, wyprostowanego jak strza豉, z umiechem szczcia na twarzy, emanuj鉍ego pi瘯ne zapachy, na d逝go po tym jak usta這 bicie jego serca i oddech. A wszystko to dzia這 si w doskwieraj鉍ym upale subkontynentalnego, po逝dniowego s這鎍a, kiedy wed逝g wszelkich prawide zmar造 powinien ju dawno zamieni si w gnij鉍, cuchn鉍 papk, nadaj鉍 si tylko na pogrzebowy stos. Mieszkaj鉍 w Londynie nie mia豉m okazji zobaczy tych cud闚 osobicie, ale inni Europejczycy oraz Amerykanie, kt鏎zy mieszkali z Tybeta鎍zykami w Indiach i Nepalu, dali pe軟e wiadectwo ich wyj靖kowych umiej皻noci.

Opowie o tym, jak w p馧nocnych Indiach umar kochany bardzo Kunu Lama, rozesz豉 si szeroko po buddyjskich kr璕ach. By czczony przez Tybeta鎍zyk闚 jako najwi瘯szy duchowy mistrz stulecia, jedyny cz這wiek, przed kt鏎ym widziano k豉niaj鉍ego si Dalaj Lam. Kunu Lama by w rzeczywistoci Hindusem, kt鏎y po dog喚bnym przestudiowaniu sanskrytu i Hinduizmu, porzuci zar闚no sw鎩 kraj, jak i religi, i wyruszy do Tybetu w poszukiwaniu odpowiedzi na pytania, kt鏎e jego w豉sna religia pozostawia豉 bez odpowiedzi. Potem zosta w璠rownym lam, szybko zyskuj鉍 reputacj b造skotliwego uczonego i erysty. Uciek z kraju wraz z innymi wysokimi lamami po chi雟kiej inwazji i powr鏂i do swojej ojczyzny. W wieku dziewi耩dziesi璚iu lat mo積a go by這 znale w okolicach wi皻ego Jeziora w przepi瘯nej Dolinie Kulu, ( kt鏎ej nazw przet逝maczono w przewodnikach dla turyst闚 na Dolin Bog闚), w pobli簑 Dharamsali, siedziby Dalaj Lamy. B璠鉍 w coraz gorszym stanie zdrowia, nabawiwszy si grulicy, postanowi mimo to wspi寞 si na wzg鏎za otaczaj鉍e dolin Kulu odwiedzaj鉍 klasztory po drodze i udzielaj鉍 nauk, kiedy go o to poproszono. By ju luty, najzimniejszy miesi鉍 w roku, a Kunu Lama by tak bardzo os豉biony chorob i wiekiem, 瞠 nie by w stanie wyj ze swego domku odosobnieniowego, zbudowanego w jednym z najwy窺zych pasm tego g鏎skiego regionu. Jednak pewnej nocy wyszed z 堯磬a i wyruszy sam, przemierzaj鉍 kilkaset metr闚 w niegu, a odnalaz drzewo, pod kt鏎ym niezw這cznie usiad, i w dotkliwym ch這dzie odszed z tego wiata. Nikt go nie znalaz a do nast瘼nego dnia. Jego cia這 wci嘀 pozostawa這 w tradycyjnej postawie medytacyjnej. Wydawa這 si niemo磧iwe, 瞠by taki stary, chory cz這wiek m鏬 dokona takiej rzeczy w tak strasznych warunkach pogodowych, ale by mo瞠 potencja, kt鏎y tkwi w ludzkim umyle, wykracza poza nasze obecne poj璚ie na temat tego, co jest mo磧iwe. Przez lata dociera造 do mnie inne historie, tak fascynuj鉍e, 瞠 ow豉dn窸y moj wyobrani. Znany szeroko Apo Rinpocze z Manali, na przyk豉d, o kt鏎ym m闚i這 si, 瞠 jest inkarnacj s造nnego pi皻nastowiecznego poety- wi皻ego, Milarepy, umar na raka 穎章dka nie okazuj鉍 瘸dnych oznak b鏊u. Znany by z mistrzostwa w praktyce po豉, techniki polegaj鉍ej na przeniesieniu wiadomoci, kt鏎a pozwala zrealizowanemu praktykuj鉍emu na wys豉nie swojej wiadomoci do jakiejkolwiek formy, kt鏎a najlepiej odpowiada jego celom, zgodnie z jego wol. Cia這 Apo Rinpocze pozostawa這 ciep貫 przez 14 dni po tym, jak jego serce przesta這 bi, a przyby jego w豉sny mistrz z Darjeeling i og這si, 瞠 ostateczna medytacja jego ucznia zosta豉 zako鎍zona. W tym momencie stru磬a krwi wyp造n窸a z nozdrza Apo Rinpocze, a jego g這wa opad豉 na jedn stron. By to zewn皻rzny znak, 瞠 jego wiadomo opuci豉 rzeczywicie jego fizyczn form. Wydawa這 si jasne, 瞠 Apo Rinpocze by w pe軟i wiadomy tego, co si wok馧 dzia這 i czeka tylko na przybycie swego nauczyciela, aby po raz ostatni przed ko鎍em 篡cia dope軟i rytua堯w.

Historia o Jego wi靖obliwoci Serkongu Rinpocze jest by mo瞠 najbardziej wzruszaj鉍a ze wszystkich, kt鏎e s造sza豉m. Mia豉m niew靖pliwe szczcie spotka tego niezwyk貫go cz這wieka, kiedy podczas swego pobytu w Londynie mieszka w domu mojej przyjaci馧ki. Zosta豉m zaproszona na obiad w jego towarzystwie i natychmiast zosta豉m uderzona jego wyj靖kow zwyczajnoci. Bez poczucia pompy i bez 瘸dnych ceremonii (pomimo wysokiego statusu, jakim cieszy si w tybeta雟kiej hierarchii) usiad przy kuchennym stole ubrany w spodnie szaty i kapcie, jedz鉍 momo, tybeta雟kie piero磬i, z apetytem, kt鏎y mo積a delikatnie opisa jako zdrowy. Zach璚a nas, 瞠bymy go naladowali, a wszyscy zostalimy kompletnie podbici. Ta zwyczajno, jak si pniej dowiedzia豉m, by豉 cech, kt鏎 umylnie rozwija. Cz瘰to wybiera podr騜 trzeci klas indyjskich poci鉚闚, co oznacza這 wygody por闚nywalne dos這wnie do podr騜y w ci篹ar闚ce przewo蕨cej byd這. W豉ciwie pojawia si niekiedy i w ci篹ar闚kach, aby udziela nauk. Cz這wiek o jego pozycji by uprawniony do korzystania z samochodu z szoferem, ale on nie lubi ostentacji. W豉ciwie w Serkongu Rinpocze nie by這 niczego zwyczajnego. Z wygl鉅u sprawia wra瞠nie istoty nie z tej ziemi, jego twarz by豉 wyrzebion map, pobru盥穎n g喚bokimi zmarszczkami. Jego g喚boko osadzone oczy lni造 m鉅roci wykraczaj鉍 poza rzeczywisto. Jego duchowe osi鉚ni璚ia, predysponuj鉍e go do cieszenia si zas逝穎n s豉w by造 r闚nie imponuj鉍e. W Tybecie uzyska tytu gesze (odpowiednik doktoratu z teologii, ale uzyskiwany po czternastu latach studi闚) w wieku 23 lat. By tak瞠 jednym z niewielu spor鏚 swoich rodak闚, kt鏎zy dog喚bnie poznali nauki wszystkich czterech szk馧 buddyzmu tybeta雟kiego, z kt鏎ych ka盥a jest bardzo z這穎na. To z kolei oznacza這, 瞠 by jednym z niewielu ludzi, kt鏎zy mogli udziela wskaz闚ek (podpowiada) Dalaj Lamie, podczas kiedy on sam naucza. By to niew靖pliwie pokaz wart obejrzenia. Podczas wyk豉d闚 Dalaj Lama utrzymywa niesamowite tempo; nagle zatrzymywa si i prosi Serkonga Rinpocze o s堯wko. Dla obserwator闚 wygl鉅a這 to jak niesamowita gra- Dalaj Lama sprawdza, czy Serkong Rinpocze nad嘀a za nim. Niezmiennie tak w豉nie si to odbywa這. Oddanie Serkonga Rinpocze dla jego mistrza prawie osi鉚n窸o ekstremum- jego oczy wype軟ia造 si 透ami kiedykolwiek kto wymieni imi Dalaj Lamy. Nied逝go po tym, kiedy spotka豉m go w Londynie, nadszed z Indii list informuj鉍y, 瞠 Serkong Rinpocze nagle odszed. W licie opisano niezwyk貫 okolicznoci, jakie wybra, by umrze. Pewnego dnia, podczas pobytu w odleg造m rejonie Spiti, le蕨cym w p馧nocnych Indiach, Serkong Rinpocze przywo豉 do siebie starego mnicha i powiedzia: -Nadszed bardzo z造 czas dla Dalaj Lamy. Jego 篡cie znajduje si w niebezpiecze雟twie. Gdybymy wzi瘭i to na siebie, by這by to bardzo dobre. Ale prosz, nie m闚 o tym nikomu.- Dalaj Lama, o czym nie wiedzia Serkong Rinpocze, znajdowa si w tym czasie w podr騜y do Genewy. Jak zrz鉅zi los, szwajcarskie w豉dze nie by造 w stanie zapewni mu 瘸dnej policyjnej ochrony, poniewa wszystkie ich si造 zosta造 skierowane do ochrony Jasira Arafata, kt鏎y w p馧 godziny po przybyciu Dalaj Lamy, mia przylecie na konferencj PLO. By豉 to, delikatnie m闚i鉍, wyj靖kowo wra磧iwa sytuacja dla Dalaj Lamy. W Spiti Serkong Rinpocze dyskretnie sugerowa swoje odejcie mnichom, kt鏎ym s逝篡 tak d逝go, m闚i鉍 im tajemniczo, 瞠 w przysz這ci z wszelkimi pytaniami i problemami maj zwraca si bezporednio do Dalaj Lamy. Nikt nie domyla si, co w rzeczywistoci mia na myli. Nast瘼nie przywo豉 tego samego starego mnicha i pojecha z nim do domu po這穎nego troch wy瞠j. By這 jasne, 瞠 w豉ciciel nie spodziewa si w og鏊e jego przybycia. Serkong Rinpocze wszed do rodka, zjad odrobin jogurtu, i wyrecytowa ca造 tekst Tang-cze Lekshe Nyingpo, najprawdopodobniej najtrudniejszego traktatu o pustce. Poprosi w豉ciciela o po這瞠nie na 堯磬u czystej bia貫j pocieli, po czym po這篡 si, zrobi kilka wydech闚 i umar. Dalsza cz listu m闚i豉 nam, 瞠 po tym, jak odszed, Serkong Rinpocze pozostawa w medytacji czystego wiat豉 mierci przez ca章 noc, ca造 nast瘼ny dzie, i przez ca章 noc, a do poranka drugiego dnia, kiedy to jego wiadomo opuci豉 cia這. W tym momencie ponad domem pojawi造 si t璚ze, a nad wzg鏎zem, na kt鏎ym jego cia這 mia這 zosta poddane kremacji, widziano wiat豉. W suchym, pe軟ym py逝 miejscu, gdzie nast雷i豉 kremacja, spomi璠zy ska wytrysn像 strumie. Woda tryska z tego miejsca po dzi dzie, i by豉 przyczyn kilku uzdrowie. List wyjania, 瞠 Serkong Rinpocze wype軟i dok豉dnie swoj obietnic- bior鉍 na siebie trudnoci, jakich mia dowiadczy Dalaj Lama, i oddaj鉍 w zamian swoj si喚 篡ciow. Jak si pniej okaza這, w chwili, kiedy umiera Serkong Rinpocze, Arafat zmieni swoje plany i zdecydowa si od這篡 swoj podr騜 do Genewy na nast瘼ny dzie.

Altruistyczny czyn Serkonga Rinpocze nie by czym wyj靖kowym. Dlaczego w tym czasie nast雷i豉 mier wielu wysokich lam闚 pozostaje zagadk, ale m闚iono, 瞠 trosk o Dalaj Lam odczuwan przez Serkonga Rinpocze dzieli這 z nim wiele duchowo rozwini皻ych istot. Zbiegiem okolicznoci w okresie, kiedy zmar Lama Yeshe wielu innych tybeta雟kich jogin闚 tak瞠 odesz這 w niezwyk造ch okolicznociach. Nied逝go po mierci Lamy Yeshe, cz這wiek nadzoruj鉍y jego pogrzebowe rytua造, czcigodny Kyabje Song Rinpocze, tak瞠 odszed. Zachorowa w letnich miesi鉍ach roku 1984, ale poniewa wielu przyjaci馧 i uczni闚 b豉ga這 go, aby 篡, wyzdrowia zupe軟ie i zgodnie z wczeniej ustalonym planem kontynuowa nauczanie, studiowanie i kierowanie religijnymi ceremoniami. Wczesnym rankiem 15 listopada, Song Rinpocze wspomnia swojemu asystentowi, 瞠 odczuwa niewielki b鏊 w klatce piersiowej. Wydawa這 si, 瞠 dolegliwoci ust雷i造 z czasem, i poczu si na tyle dobrze, aby zje porz鉅ne niadanie, m闚i鉍 swojemu asystentowi, po odsuni璚iu tacy: -To by這 apetyczne, pyszne, wspania貫. By貫 bardzo dobry dla mnie-. Kr鏒ko po 9tej rano owiadczy wszystkim zebranym, 瞠 nie odczuwa ju 瘸dnych skutk闚 swojej choroby, a nast瘼nie energicznie wymaszerowa do swojego pokoju. Kilka minut pniej asystenci odnaleli Songa Rinpocze siedz鉍ego w wyprostowanej pozycji, z zamkni皻ymi oczami, bez najmniejszych oznak oddechu ani bicia serca. Po prostu umar. Nie dotykano go, ale przeczytano rytua tantrycznego b鏀twa, kt鏎y praktykowa Song Rinpocze. Pozostawa w tej pozycji przez trzy dni. Po po逝dniu trzeciego dnia, pogoda, kt鏎a by豉 dot鉅 sta豉, zmieni豉 si. Odczuwano silne podmuchy wiatru i niewielkie wstrz零y ziemi. Cia這 Songa Rinpocze odziane w kompletny str鎩 do inicjacji, zosta這 umieszczone w bogato udekorowanym palankinie i przeniesione do stupy kremacyjnej przez jego uczni闚. Rankiem 24 listopada komora kremacyjna zosta豉 otworzona; znaleziono w niej nietkni皻 czaszk Songa Rinpocze i ogromn ilo relikwii-kuleczek, kt鏎ych nie by這 w rodku, kiedy jego cia這 zosta這 umieszczane wewn靖rz komory. Na koniec, co by這 najbardziej spektakularne, kiedy dolna cze stupy zosta豉 zdemontowana, wszyscy obecni, w章czaj鉍 w to kilku ludzi z Zachodu, zobaczy這 w popio豉ch dwa ma貫, ale wyrane odciski st鏕, skierowane w konkretnym kierunku. By to dow鏚 na to, 瞠 nie tylko Song Rinpocze zamierza powr鏂i, ale tak瞠 znak, gdzie rozpocz寞 jego poszukiwania. Jak powoli zaczyna豉m rozumie, obserwowa豉m pokaz pot璕i nie mierci, ale przeciwstawienia si jej, a to, co demonstrowa tybeta雟ki buddyzm nie by這 reinkarnacj sam w sobie, doktryn dzielon z wi瘯szoci wschodnich religii, ale przemylanym procesem powt鏎nych narodzin i rozpoznawania najwa積iejszych tybeta雟kich nauczycieli i mistrz闚. 畝dna inna religia nie oferuje tego. Lama Yeshe, Serkong Rinpocze i Song Rinpocze- a raczej strumienie ich umys堯w- b璠 wi璚 stale powraca. Kiedy zostan rozpoznani- a poszukiwania rozpoczynaj si ju w chwili, kiedy ich poprzednie cia這 jest spopielone- wiedza i m鉅ro, kt鏎 zyskali i rozwijali, zostaje poddana opiece i wydobywana, aby na nowo m鏂 s逝篡 po篡tkowi ich uczni闚. Implikacje tego procesu s nawet bardziej niesamowite, kiedy zrozumie si, 瞠 ich m鉅ro pochodzi nie tylko z procesu uczenia si, ale tak瞠 z osobistego dowiadczenia prawdy. W豉nie dlatego ludzie ci nazywani s zrealizowanymi- poniewa prawda w nich jest w pe軟i obecna, zrealizowana. Tak瞠 dlatego rozpoznany, inkarnowany wysoki lama otrzymuje tytu Rinpocze, co oznacza w j瞛yku tybeta雟kim drogocenny.

Istniej relacje napisane przez ludzi z Zachodu na temat zdolnoci lam闚 ukazywanych przez nich w chwili mierci. Lama Govinda, Niemiec wywi璚ony w tradycji buddyzmu tybeta雟kiego, w swojej pi瘯nej ksi嘀ce The Way of the White Clouds zawar swoje osobiste wiadectwo. Przywo逝je w niej histori o tym jak w latach 30-tych pan Hugh Richardson, brytyjski wys豉nnik w Lhasie, odwiedzi Klasztor Dung-kar w po逝dniowym Tybecie i zobaczy wyprostowane cia這 s造nnego medytuj鉍ego, Domo Geshe Rinpocze, mistrza Lamy Govindy, siedz鉍ego w pozycji medytacyjnej i traktowanego zupe軟ie tak samo, jak za 篡cia. Przeor klasztoru zapewnia, 瞠 cia這 pozostaje w tym stanie od tygodni, i 瞠 up造nie wiele nast瘼nych tygodni, zanim zostanie z這穎ne do grobowca. Lama Govinda pisze: Guru nie czyni tajemnicy z tego, 瞠 wkr鏒ce opuci swoje cia這, kt鏎e sta這 si dla niego ci篹arem. Ale -powiedzia, -nie ma powodu, dla kt鏎ego mielibycie si smuci. Nie porzucam ani was, ani mojej pracy dla Dharmy. Zamiast dwiga to stare cia這 powr鏂 w nowym. Obiecuj powr鏂i do was. Mo瞠cie mnie zacz寞 szuka za trzy czy cztery lata.- Domo Geshe Rinpocze nie rzuca s堯w na wiatr, jak wyjani Lama Govinda w swojej ksi嘀ce. Powr鏂i w Sikkimie, dok豉dnie w miejscu, kt鏎e przewidzia豉 wyrocznia w Lhasie. Widz鉍 zbli瘸j鉍 si ekip poszukiwawcz z這穎n z mnich闚, wykrzykn像: Ojcze, moi ludzie przybyli, 瞠by zabra mnie do mojej gompy!, i pocz預szy od tej chwili zacz像 demonstrowa rzadkie duchowe w豉ciwoci, kt鏎e wykazywa w poprzednim 篡ciu. Umieszczony z powrotem w Dung-kar, czterolatek zadziwia wszystkich opanowaniem, znajomoci rytua堯w i szybkoci, z jak uczy si swoich skrypt闚. Kiedy osi鉚n像 wiek siedmiu lat, jego nauczyciele nie mieli go ju czego uczy, tak wi璚 wys豉no go do Klasztoru Sera, w stolicy Tybetu.

Co w豉ciwie, jak moglibymy s逝sznie zapyta, robili Lama Yeshe i inni tybeta雟cy mistrzowie w chwili mierci? W uproszczeniu, poniewa jest to bardzo z這穎ny proces, oczekuj na pojawienie si, i obserwuj r騜ne zjawiska i wizje, kt鏎e, jak utrzymuj, towarzysz oddzielaniu si wiadomoci od fizycznego cia豉. Najpierw rozpoznaj, 瞠 cia這 staje si ci篹kie i oczekuj na wizj podobn do mira簑. Nast瘼nie p造ny cia豉 medytuj鉍ego zaczynaj wysycha, a sam medytuj鉍y ma wizj przypominaj鉍 dym. Po tym zanika ciep這ta cia豉, a medytuj鉍y widzi iskierki swoim wewn皻rznym wzrokiem. Na ko鎍u ustaje oddech i nadchodzi wizja migocz鉍ego p這mienia wiecy. Jak wyjani kiedy Lama Yeshe podczas d逝giego wyk豉du, jaki wyg這si na temat mierci i umierania, przyczyna, dla kt鏎ej uczymy si opis闚 tych wizji jest taka, 瞠 dzi瘯i temu b璠ziemy mogli je rozpozna i nie czu strachu, kiedy si pojawi. -Radzisz sobie z tymi wizjami, z tymi iluzjami. Rozpoznajesz iluzje jako iluzje, projekcje jako projekcje, fantazje jako fantazje.- Ale jest to ledwie pocz靖ek. Po tym, jak pocz靖kowe cztery wizje pojawi造 si i znikn窸y, pozostaje wci嘀 subtelna wiadomo. Lama Yeshe by bardzo stanowczy w tej kwestii. -Mamy wci嘀 subteln wiadomo, nawet, kiedy ustanie oddech. Zachodni lekarze myl, 瞠 jeste martwy, kiedy zatrzymuje si oddech i uwa瘸j, 瞠 mog ci teraz w這篡 do lod闚ki! Ale z buddyjskiego punktu widzenia, nawet je瞠li nie oddychasz, wci嘀 jeste 篡wy i czekaj ci cztery nast瘼ne wizje, kt鏎e jeszcze nadejd- powiedzia. W kolejnoci s to bia豉 wizja (jak wiat這 ksi篹yca w pe軟i), kt鏎a przechodzi w czerwon wizj (jak blask witu), nast瘼nie w czarn wizj (jak ca趾owita ciemno), po kt鏎ej nadchodzi najwy窺ze, szczytowe dowiadczenie- czyste wiat這, kt鏎ego natura jest b這ga ponad wszelkie s這wa, i kt鏎e przewy窺za wszystko, czego dowiadczy貫 kiedykolwiek w cielesnej formie. Co ciekawe, ostatnie dwa stadia mierci, tak, jak s opisywane przez Tybeta鎍zyk闚, zgadzaj si cile z opisami dowiadcze mierci klinicznej sporz鉅zonymi przez ludzi z zachodu, kt鏎ych uwa瘸no za klinicznie martwych, a kt鏎zy po powrocie do 篡cia opowiedzieli swoje historie. Wszyscy oni opisuj podr騜 przez d逝gi czarny tunel i pojawianie si cudownego wiat豉, kt鏎e wype軟ia這 ich nadzwyczajnym szczciem.

Podczas gdy wi瘯szo z nas nie jest w stanie zrobi niczego innego poza wygrzewaniem si w blasku czystego wiat豉 mierci, wysoko rozwini皻y praktykuj鉍y wykorzystuje olbrzymi energi, jak wywo逝je, aby medytowa na pustk, ostateczn natur wszystkich zjawisk, tak瞠 jani. Jest powiedziane, 瞠 kombinacja b這goci i medytacji na pustk jest tak pot篹na, 瞠 mo積a j por闚na jedynie do wybuchu nuklearnego, usuwaj鉍ego wszystkie przeszkody, kt鏎e pozosta造 jeszcze na drodze do osi鉚ni璚ia w pe軟i przebudzonego stanu, wszechwiedz鉍ego umys逝. Stanu Buddy. Kiedy przemija wizja czystego wiat豉, zwyk豉 istota popychana jest bez udzia逝 w豉snej woli, przez nawykowe sk這nnoci umys逝, do nast瘼nego stanu stawania si. Buddyzm tybeta雟ki utrzymuje, 瞠 zwyk貫 jednostki nie maj prawdziwej kontroli nad tym, jakie b璠zie ich nast瘼ne 篡cie, poniewa nie maj kontroli nad sk這nnociami swoich umys堯w. Jestemy wi璚 bezwolnie przepychani z jednej egzystencji do innej, zdani na 豉sk naszych pragnie i niech璚i. Kto, kto posiada nad umys貫m ca趾owit kontrol, mo瞠 skierowa swoj wiadomo do ka盥ej formy, jak wybierze. M鏬豚y, je瞠li taka by豉by jego wola, pozostawa w czystej krainie, dowiadczaj鉍 tam ci鉚le niepor闚nywalnej z niczym b這goci. Lub te, je瞠li by豚y prawdziwym Bodhisattw, us造sza豚y p豉cz cierpienia innych istot, i zgodnie ze swoim 篡czeniem, wybra powracanie, aby m鏂 im pomaga. Takie s zasady szlachetnej cie磬i Mahajany, Wielkiego Wozu, taki jest spos鏏, w jaki altruizm przybiera praktyczn form, a praktykuj鉍y t cie磬 maj wiele wsp鏊nego z prawdziwym chrzecija雟twem. Porzucenie ja, kochanie wrog闚, nadstawianie drugiego policzka, praca dla dobra innych. Jest to oczywicie najtrudniejsza ze wszystkich cie瞠k. Jak daleko zaszed na niej Lama Yeshe nigdy nie by豉m w stanie os鉅zi. Z pewnoci cechowa豉 go imponuj鉍a prezencja i wszystkie atrybuty wi皻oci. Ale on osobicie nigdy nie przechwala si swoimi psychicznymi mocami, preferuj鉍 pozostawanie na naszym poziomie.

Kiedy m闚i, niezmiennie w章cza do przyk豉d闚 tak瞠 i siebie, jak na przyk豉d podczas swego wyk豉du o pustce, udzielonego z typow dla niego werw. -Musimy rozwin寞 dowiadczenie unjaty (pustki), nieprawda? Musimy je rozwija stopniowo, kawa貫k po kawa趾u. Najpierw mamy niemowl璚e dowiadczenie unjaty, rozumiecie, potem nastoletnie dowiadczenie unjaty, potem dowiadczenie unjaty redniego wieku, a potem dowiadczenie unjaty starszych ludzi, i w ko鎍u wielkie dowiadczenie unjaty. M闚imy tu o dowiadczeniu, wiecie, a nie o czym w rodzaju intelektualnej wycieczki. Intelektualici myl, 瞠 unjata powinna by tym lub owym, ale w rzeczywistoci jest r騜na od intelektualnej gadki. To musi by organiczne, rozwijane powoli, powoli.- Sta這 si wi璚 jasne, 瞠 Lama Yeshe musia sam zrealizowa wielkie dowiadczenie unjaty. Ale i tak wci嘀 zaprzecza, 瞠 posiada jakiekolwiek duchowe osi鉚ni璚ia. -Nie jestem wysoko zrealizowanym cz這wiekiem-, skromnie powiedzia swoim uczniom w Kalifornii na kilka miesi璚y przed mierci, -ale jestem pe貫n oddania. Jako chcia豚ym w mo磧iwie najwi瘯szym stopniu powi璚i moje 篡cie dla innych. Nawet, je瞠li jestem tylko skromnym mnichem, powinnicie myle, 瞠 zawsze jestem z wami. To bardzo wa積e.- By豉 to kwintesencja jego stylu, i cecha, kt鏎 w nim kochalimy, preferuj鉍 ten typ zachowania nad wywy窺zanie si, jakie zaobserwowa豉m u niekt鏎ych indyjskich guru, kt鏎zy ze swoich nadprzyrodzonych mocy robili publiczny spektakl i otwarcie twierdzili, 瞠 s bogami. W jaki spos鏏 to nigdy nie wydawa這 si do ko鎍a szczere, i by豉m szczerze zachwycona, kiedy pewnego dnia wpad豉 mi w r璚e historia o tym, jak Budda zbeszta pewnego mnicha za to, 瞠 publicznie dokonywa cud闚, utrzymuj鉍, 瞠 najwi瘯szym cudem jest przekszta販enie ludzkiego serca. By這 jasne, 瞠 Lama Yeshe by dobrze obeznany z przebiegiem procesu mierci. Cz瘰to o tym m闚i. -Nie musicie si ba, 瞠 umieranie jest czym strasznym, czym w rodzaju czarnej dziury, kt鏎a was wessie i zje. Mylimy, 瞠 umieranie to co wielkiego- co gorszego ni strata dziewczyny, ch這pca, m篹a czy 穎ny- mawia, rycz鉍 ze miechu. -To jest z貫 podejcie! Umieranie jest czym lepszym ni jakakolwiek dziewczyna, ch這pak, m嘀 czy 穎na, poniewa ci ludzie mog da ci jedynie niewielk b這go.

Dowiadczenie mierci obdarza niezwyk造m spokojem. Kiedy umierasz, i kiedy nadchodzi czyste wiat這, znajdujesz si w absolutnym stanie b這goci, obejmuj鉍ej uniwersaln rzeczywisto, nie tylko twoj zwyczajn, konkretn, konceptualn rzeczywisto. Medytuj鉍y mog pozostawa czystym wietle przez wiele, wiele dni, czy miesi璚y. To jest mo磧iwe, wiecie!- Powtarza nam wci嘀 swe rady, 瞠bymy starali si by wiadomymi tego, co dzieje si z naszym umys貫m, kiedy zasypiamy, m闚i鉍, 瞠 proces zasypiania jest bardzo podobny do naturalnej mierci, szczeg鏊nie, je瞠li chodzi o spos鏏, w jaki gruba niewiadomo naszego w璠ruj鉍ego umys逝 zatapia si w subtelniejsz wiadomo stanu nienia, a nast瘼nie w stan g喚bokiego snu. -W stanie tym (g喚bokiego snu), twoja wiadomo znajduje si w swoim podstawowym stanie, pozbawionym intelektu. Nie masz politycznego umys逝, komunistycznego umys逝, kapitalistycznego umys逝, gniewnego, zazdrosnego, dumnego umys逝. Dlatego kiedy wstajesz rano, twoje zanieczyszczone koncepcje straci造 na znaczeniu podczas snu, i jeste troszeczk bardziej klarowny. Z tego te wzgl璠u jest to najlepszy czas na koncentracj czy medytacj- powiedzia. Osobicie nigdy nie by豉m wystarczaj鉍o uwa積a, kiedy sz豉m do 堯磬a, aby m鏂 obserwowa sw鎩 umys podczas procesu zasypiania i snu, ale wielu tybeta雟kich jogin闚 tak post瘼uje, przygotowuj鉍 si na moment, kiedy nadejdzie prawdziwa mier. Przyjaciele, kt鏎zy przebywali z Jego wi靖obliwoci Songiem Rinpocze i Serkongiem Rinpocze potwierdzili, 瞠 ich pociel nie by豉 nawet zmarszczona. Poniewa 瘸dne z nas nie mia這 naprawd pe軟ego obrazu nadprzyrodzonych mocy Lamy Yeshe, musielimy w tym wzgl璠zie polega na wiadectwie jego najbli窺zego przyjaciela i ucznia, Lamy Zopy. Omawianie kwestii duchowego rozwoju twojego, czy te os鏏 trzecich uwa瘸ne jest w kulturze tybeta雟kiej za co pozostaj鉍ego w ca趾owitej sprzecznoci z etykiet, ale tabu to zostaje zniesione, kiedy dana osoba odchodzi z tego wiata. Poniewa Lama Yeshe umar, Lama Zopa odda wzruszaj鉍o ho責 swemu guru, co da這 nam niejaki wgl鉅 w wielko cz這wieka, kt鏎y pozostawa z nami przez kilka kr鏒kich lat. -Wi瘯szo zwyk造ch ludzi, kt鏎zy nie znali poziomu urzeczywistnienia Lamy Yeshe, nie zdawa豉 sobie sprawy z tego, 瞠 jest on ukrytym jogiem. Zawsze po lunchu lubi odpocz寞 sobie przez jedn lub dwie godziny. Gdziekolwiek by nie by, zawsze to robi. Na pocz靖ku myla貫m, 瞠 jest to zwyk豉 drzemka, ale z czasem przekona貫m si, 瞠 by造 to jego sesje medytacyjne. W豉nie wtedy zwyk medytowa na czyste wiat這. Lama by ukrytym jogiem- on nigdy nie spa.- Lama Zopa kontynuowa przytaczanie kolejnych opowieci o innych duchowych osi鉚ni璚iach Lamy. Kiedy pods逝cha, kiedy Lama Yeshe od niechcenia w rozmowie z innym joginem wspomnia, 瞠 podczas debaty w klasztorze Sera w Lhasie, kiedy jeszcze by m這dy, urzeczywistni pustk. -Wol Lamy by這 pracowa dla dobra innych, i mia dla tej pracy niewiarygodne oddanie. Planowa wielkie przedsi瞝zi璚ia dla dobra innych, i aby rozpowszechnia nauki. Nie tylko je sobie wyobra瘸, on je tak瞠 realizowa. Zapewnia, 瞠 jego plany zostan zrealizowane

Umys Lamy by otwarty. Jego serce by這 otwarte na wszystkie tradycje, na wszystkie religie. Mia wielki wgl鉅 i m鏬 spogl鉅a w przysz這. Nie znajdowa si na w零kiej cie盧e. Nie by taki jak niekt鏎zy, co przywi頊uj si lin do g鏎y z obawy, 瞠 mog spa.- M闚i dalej: -wr鏚 boddhisatw闚 s tacy, kt鏎zy maj silniejsz wol, aby pracowa dla innych. Na przyk豉d Budda akjamuni. Kiedy by bodhisattw, ofiarowa swoje cia這 tygrysom, poniewa by造 g這dne. Lama posiada moc kontrolowania swojego 篡cia, przed逝瞠nia 篡cia bardziej, ni mylano, 瞠 jest to mo磧iwe. Jego moc pochodzi豉 z urzeczywistnienia tantr i z jego wielkiej bodhicitty. Zrobi to, 瞠by poprowadzi swoich uczni闚, aby pom鏂 nam uczyni nasze 篡cia pe軟iejszymi znaczenia, aby wyprowadzi nas z pomieszania. Chcia przekaza, 瞠 poza naukami i zwyk造m 篡ciem, nawet prosty akt oddychania mo瞠 zosta przekszta販ony w aktywno maj鉍 na celu pomoc czuj鉍ym istotom. Kiedy to m闚i, czu貫m 瞠 opisuje siebie.- Lama Zopa podsumowa swoj wypowied ujawniaj鉍, 瞠 w tantrze, najdoniolejszej i najbardziej z這穎nej z wszystkich duchowych praktyk, podczas kt鏎ej medytuj鉍y wizualizuje siebie jako owiecon istot, Lama Yeshe by tak瞠 mistrzem. Doprowadzaj鉍 przez wiele lat swoj tantryczn praktyk do doskona這ci, Lama zdo豉 w chwili mierci przeprowadzi samo-inicjacj buddy Heruki i odszed we wznios造m stanie dowiadczenia wielkiej b這goci i pustki. Mo瞠my wi璚 za這篡, 瞠 w tym wysoce zmechanizowanym, bezosobowym pokoju w szpitalu Cedars Sinai w Los Angeles, Lama Yeshe przywo豉 wszystkie swoje znaczne mentalne si造, aby wykorzysta w pe軟i wielki potencja, jaki ma do zaoferowania dowiadczenie mierci. A kiedy zako鎍zy, z umys貫m pozostaj鉍ym w czystym wietle, rozejrza si i znalaz mo磧iwie najlepszy pojazd, kt鏎y umo磧iwi mu kontynuacj jego wielkiej pracy- znoszenia barier mi璠zy narodami i religiami, aby ukaza istotom ludzkim znacznie bardziej szerok, uniwersaln m鉅ro i szczcie.

12tego lutego 1985 roku, w szpitalu pa雟twowym w Granadzie, w Hiszpanii, narodzi si Osel Hita Torres. Przyby na ten wiat nie przysparzaj鉍 swej matce 瘸dnego cierpienia, z szeroko otwartymi oczyma. Nie p豉ka. Atmosfera na sali porodowej by豉 jakby na豉dowana- panowa豉 w niej niezwyk豉, naznaczona wznios這ci cisza. Szpitalna obs逝ga by豉 w niezwyk造 spos鏏 poruszona. Wyczuwano, 瞠 narodzi這 si niezwyk貫 dziecko. Na zewn靖rz rozwar造 si niebiosa. Maria, matka dziecka, le蕨ca z nowonarodzonym synkiem u boku, by豉 przera穎na. B造skawice rozwietla造 niebo, la deszcz, wype軟iaj鉍 wod ulice do tego stopnia, 瞠 wygl鉅a造 jak wezbrana rzeka. By to pierwszy raz, kiedy rodzi豉 sama, w szpitalu. Czw鏎k swoich dzieci urodzi豉 w domu, zgodnie ze swoim 篡czeniem, ale z jakich niewiadomych powod闚 tybeta雟ki lama poradzi jej, aby pi靖e urodzi豉 otoczona technologi wsp馧czesnego szpitala. Pomimo ca貫j aparatury i ch這dnej formalnoci szpitalnej obs逝gi, por鏚 by miesznie 豉twy. Tylko jeden skurcz i dziecko ju by這 na wiecie. Teraz czeka豉 na nadejcie swojego m篹a, Paco. Kiedy przyszed, spojrza na swojego syna i powiedzia z podziwem: -on jest taki spokojny, jego twarz jest pe軟a wiat豉.- Maria poprosi豉, aby wybra dla niego jakie imi. Kiedy powr鏂i nast瘼nego ranka, powiedzia, 瞠 dziecko powinno nazywa si Osel, co po tybeta雟ku oznacza czyste wiat這. By這 to dziecko, kt鏎e w przysz這ci mia這 zosta jednym z najbardziej niezwyk造ch duchowych przyw鏚c闚 swoich czas闚. Osel Hita Torres zosta bowiem wkr鏒ce oficjalnie rozpoznany przez samego Dalaj Lam jako inkarnacja zmar貫go Lamy Thubtena Yeshe, kt鏎y zmar w Kalifornii jedenacie miesi璚y wczeniej. M闚iono pniej, 瞠 dla Lamy by這 typowe zainscenizowanie archetypowej zachodniej mierci i archetypowych zachodnich narodzin- po prosu dla samej mo磧iwoci ich dowiadczenia.

Od chwili, kiedy zabrali Osela do swojego ma貫go domu, kt鏎y zosta zbudowany przez Paco w prostej, czarownej wiosce Bubi鏮, po這穎nej wysoko w g鏎ach Alpujara, Maria zauwa篡豉, 瞠 syn nie by podobny do innych jej dzieci. Nigdy nie p豉ka. Kiedy zdarza這 jej si zapomnie go nakarmi, poniewa by豉 zaj皻a opiek nad innymi dzie熤i, rusza豉 biegiem na g鏎, i znajdowa豉 go le蕨cego spokojnie, rozgl鉅aj鉍ego si i cierpliwie na ni czekaj鉍ego. Przesypia ca貫 noce, odk鉅 si urodzi. By這 tak, jakby jego przyjcie na wiat mia這 w zamierzeniu nie spowodowa 瘸dnego zamieszania ani k這potu dla rodziny. W豉ciwie odk鉅 si urodzi, Osel przynosi rodzinie szczcie. W ci鉚u ostatnich szeciu lat 篡cie Paco i Marii by這 ci篹kie- tak wiele os鏏 nale瘸這 wykarmi, a tak skromne by造 rodki, kt鏎e mogli na to przeznaczy. Byli zakopani w d逝gach i napi璚ie dawa這 o sobie zna. Ich ma鹵e雟two by這 dobre, ale 章cz鉍y ich zwi頊ek zaczyna rozpada si pod ci篹arem stresu. Teraz w Bubi鏮 mia zosta wybudowany nowy hotel, i Paco znalaz prac jako robotnik budowlany. Pracowa ci篹ko i pieni鉅ze zacz窸y szybko nap造wa. Wkr鏒ce byli w stanie do swojego ciasnego, zat這czonego domku dobudowa kilka dodatkowych pokoi, kt鏎ych rodzina tak bardzo potrzebowa豉. Napi璚ie zmala這. 砰cie nagle zaczyna這 ulega poprawie. Jak na nieplanowane dziecko, Osel radzi sobie ca趾iem niele. Jednak ta bezpretensjonalna, ci篹ko pracuj鉍a hiszpa雟ka para nie mia豉 poj璚ia, jak ogromne zmiany wniesie do ich 篡cia nowonarodzony syn. Paco i Maria poznali si na Ibizie w 1976 roku. Paco, niemia造, skromny m篹czyzna o dobrej, delikatnej twarzy i przeszywaj鉍ych, niebieskich oczach, pochodzi z biednej rodziny i opuci szko喚 w wieku 9 lat, aby pracowa w fabryce. Pniej, szukaj鉍 czego wi璚ej, rzuci swoj prac i wyruszy na Ibiz, gdzie pozna Francois Camus, Francuza, kt鏎y spotka Lam Yeshe i zetkn像 si z buddyzmem tybeta雟kim podczas swoich podr騜y na Wsch鏚. Paco s逝cha tego, co Francois mia mu do powiedzenia, pocz靖kowo jedynie zaintrygowany, pniej g喚boko zainteresowany. Maria, ciemnow這sa i ciemnooka, pe軟a 篡cia i niezwykle atrakcyjna, zrobi豉 sobie na Ibizie tygodniow przerw w pracy, polegaj鉍ej na kupowaniu i sprzedawaniu znaczk闚 pocztowych. Spotka豉 Paco i Francois, i nigdy ju nie wr鏂i豉 do domu. Pochodz鉍a z klasy redniej, i wykszta販ona w klasztornej szkole, nie interesowa豉 si szczeg鏊nie buddyzmem, ale z pewnoci polubi豉 ludzi, kt鏎zy go praktykowali. -Byli tacy spokojni, i dobrze by這 przebywa w ich towarzystwie- powiedzia豉. Szczeg鏊nie polubi豉 Paco. Wkr鏒ce ich zwi頊ek sta si faktem.

Ich spokojna, wyspiarska egzystencja straci豉 nieco na uroku, kiedy w 1977 roku na Ibiz, na dwutygodniowy cykl wyk豉d闚 przyby Lama Yeshe. Maria nigdy wczeniej nie spotka豉 nikogo takiego. -Mielimy okazj wys逝cha nauk innych tradycyjnych tybeta雟kich lam闚, kt鏎zy mu towarzyszyli, i chocia mia豉m otwarty umys, uwa瘸豉m, 瞠 ca豉 ta cze, pok這ny sk豉dane przed nimi to jednak pewna przesada. Wtedy pojawi si Lama Yeshe. Liczba os鏏, kt鏎e przysz造 go zobaczy, podwoi豉 si- poziom podekscytowania by bardzo wysoki. Nadszed umiechaj鉍 si do ka盥ego, promieniuj鉍 dobrem. Wtedy zacz像 si g這no mia. mia si i mia. Nigdy nikogo 篡ciu nie spotka豉m nikogo takiego. Jego energia, moc, kt鏎 promieniowa, by造 niesamowite. Przekazywa nauki minami, r瘯oma, ca造m cia貫m- w ka盥y mo磧iwy spos鏏, abymy mogli go zrozumie. Chocia nie rozumia豉m ani s這wa z tego, co m闚i, co si zmieni這 wewn靖rz mnie. Nie potrafi opisa tego uczucia, ale wiem, 瞠 by這 bardzo silne. Spontanicznie z這篡豉m razem d這nie przy sercu. Wiedzia豉m, 瞠 jest to cz這wiek, kt鏎emu mog powi璚i swoje 篡cie- powiedzia豉. Maria, Paco i Francois udali si wi璚 do Lamy Yeshe z pomys貫m za這瞠nia orodka odosobnieniowego w centralnej Hiszpanii. Lama wys逝cha ich plan闚 i wyrazi zgod. Ibiza by豉 dobrym miejscem na zainicjowanie zainteresowania buddyzmem, ale potrzebne by這 bardziej powa積e miejsce, aby ustabilizowa praktyk. Lama doda swoje w豉sne sugestie- orodek powinien by otwarty dla ludzi r騜nych religii, kt鏎zy potrzebowali czasu, przestrzeni i spokoju, aby rozwija swoje 篡cie wewn皻rzne. Po d逝gich, 禦udnych poszukiwaniach znaleli w ko鎍u w豉ciwe miejsce, dzia趾 po這穎n na szczycie najwy窺zej g鏎y Hiszpanii, Mulhacen, 3.422 metr闚 nad poziomem morza, w pamie g鏎skim Alpujara, na po逝dnie od Granady. Powietrze by這 czyste, widok cudowny, nie dociera tam 瘸den ha豉s, ani spowodowany przez maszyny, ani przez ludzi. By這 tak瞠 bardzo odleg貫 i niedost瘼ne. Przez sze lat Paco i Francois w這篡li ca章 sw energi i pieni鉅ze w przekszta販enie go w miejsce gotowe do zamieszkania, buduj鉍 nie tylko chatki odosobnieniowe i sal medytacyjn, ale r闚nie drog, kt鏎a do nich prowadzi豉. By to herkulesowy wysi貫k, zainspirowany ich oddaniem. Ich wysi趾i zosta造 nagrodzone nag章 i nieoczekiwan wizyt Jego wi靖obliwoci Dalaj Lamy, kt鏎y przyby do Bubi鏮, gdzie najpierw spotka si z tamtejszym ksi璠zem i gdzie wsp鏊nie odprawili msz, a nast瘼nie wyruszy do orodka odosobnieniowego, kt鏎y nazwa Osel- Ling (Miejsce Czystego wiat豉, oznaczaj鉍e wiat這 najczystszego, najbardziej subtelnego stanu umys逝, ostatecznego celu medytacji).

Nikt nie by od ko鎍a pewien, co sk這ni這 Dalaj Lam do zrobienia tego dziwnego objazdu w czasie jego europejskiej wizyty, aby odwiedzi odleg章 buddyjsk plac闚k prowadzon przez zapalonych, ale niewiele znacz鉍ych buddyjskich uczni闚. Pniej, kiedy Paco, zainspirowany wiat貫m ujrzanym na twarzy swojego synka, wpad na pomys nazwania go Osel, Maria pocz靖kowo si waha豉. Wydawa這 si to pretensjonalne, i zbyt trudne do sprostania. Wtedy do akcji wkroczy Francois. -W這篡licie w prac nad orodkiem tak wiele, 瞠 orodek powinien si sta tak瞠 czci was- argumentowa. Maria uleg豉. Podczas gdy Paco wk豉da sw鎩 fizyczny wysi貫k w budow orodka, ona wk豉da豉 sw鎩 w wychowywanie dzieci, mieszkaj鉍 z nimi w Bubi鏮, gdzie warunki do opieki nad niemowl皻ami by造 bardziej odpowiednie. Jej zwi頊ek z Paco by niezwykle owocny, co sprawia這 im pewne problemy. Ona sama nigdy nie pragn窸a dzieci, a jej instynkt macierzy雟ki nie dor闚nywa pragnieniu niezale積oci. G這no skar篡豉 si Lamie Yeshe- 瘸l鉍 si, 瞠 nie mo瞠 uczestniczy w d逝gich odosobnieniach, jak jej nieobci嘀eni obowi頊kami przyjaciele. -Twoje dzieci s twoim odosobnieniem- odpowiada. -Powinna do ka盥ego z nich odnosi si, jakby by這 Budd, poniewa tak naprawd nigdy nie wiesz, kim s. Nawet, je瞠li nie s Buddami, dla twojego umys逝 dobre b璠zie, je瞠li b璠ziesz tak myla豉. Poza tym prawd jest, 瞠 ka盥y z nas posiada potencja do osi鉚ni璚ia stanu buddy, i dla dzieci dobre b璠zie, je瞠li b璠ziesz je w ten spos鏏 traktowa- powiedzia jej. Niemniej jednak, kiedy Osel zosta pocz皻y, wpad豉 w furi. Mia豉 czworo dzieci poni瞠j sz鏀tego roku 篡cia: 5-cio letniego Yeshe, 4-ro letni Harmoni, Lobsang (2 latka), oraz pi璚iomiesi璚zn Dolm. Przez wi瘯szo czasu siedzia豉 sama z dzie熤i (Paco by zaj皻y prac orodku) w zat這czonym ma造m domku, pozbawiona jakiejkolwiek pomocy i n瘯ana problemami natury finansowej. Nast瘼ne dziecko by這 w tej sytuacji dok豉dnie tym, czego nie chcia豉. Co zakrawa na ironi, Paco kilka tygodni wczeniej pr鏏owa j nam闚i do za這瞠nia spirali, poniewa inne metody antykoncepcji po prostu by造 w ich przypadku zawodne- ale pomys ten by dla niej wstr皻ny. Odwiedzi豉 nawet lekarza, ale odesz豉 sprzed drzwi, poniewa zdawa豉 sobie spraw, 瞠 nie mog豉by przej nad tym do porz鉅ku dziennego. Lama Yeshe w豉nie umar, i Maria, pr鏏uj鉍 wymyli spos鏏, 瞠by uspokoi Paco, powiedzia豉 mu: -a mo瞠 Lama Yeshe szuka matki?- Paco nie by przekonany.

Trzy tygodnie pniej odkry豉, 瞠 ponownie jest w ci嘀y (pomimo stosowania antykoncepcji), i kiedy wykrzycza豉 nowin Paco, kwano przypomnia jej ten 瘸rt- mo瞠 to Lama- powiedzia z sarkazmem. Myl, 瞠 rzeczywicie m鏬豚y to by Lama, by豉 jednak瞠 jedyn rzecz, dzi瘯i kt鏎ej nie popad豉 w rozpacz. By豉 to mrzonka, fantazja, jedyna rzecz, kt鏎a pozwala豉 mi si jako trzyma. W rzeczywistoci ani przez sekund to nie wierzy豉m- powiedzia豉. W tym czasie wszystkie orodki FPMT na ca造m wiecie otrzyma造 zawart w licie od Lamy Zopy wiadomo, 瞠 nie ma ju potrzeby, aby uczniowie w dalszym ci鉚u modlili si o szybki powr鏒 Lamy Yeshe, poniewa jaka kobieta ju znosi go pod sercem. Maria i Paco przyj瘭i wiadomo z mieszanymi uczuciami. Z jednej strony, byli zachwyceni wiadomoci, 瞠 by mo瞠 zobacz zn闚 swojego ukochanego Lam. Z drugiej, w naturalny spos鏏 w靖pili w ca章 t teori reinkarnacji. Posiadali intelektualn wiedz na ten temat, podobnie jak wielu z nas, ale brakowa這 im osobistego dowiadczenia. Po zastanowieniu jednak postanowili postrzega nadchodz鉍e wypadki jako wspania章 okazj do zrozumienia, jak reinkarnacja naprawd dzia豉. Nawet nie przypuszczali, jak blisko tych wypadk闚 si znajd. Maria mia豉 si dobrze i porzuci豉 fantazjowanie o tym, 瞠 Osel to powt鏎nie narodzony Lama Yeshe, gdy tylko si urodzi. By豉 zbyt zaj皻a swoimi domowymi obowi頊kami, 瞠by anga穎wa si w takie marzenia. Zauwa篡豉 jednak, 瞠 Osel w dalszym ci鉚u r騜ni si od innych dzieci. Nie wydawa si t瘰kni za jej obecnoci, ani za swoim rodze雟twem. By samowystarczalny, prawie jakby zatopiony w medytacji, i potrafi godzinami kontemplowa niezwyk貫 rzeczy. Zwyk trzyma w r鉍zce i wpatrywa si w niewielkie przedmioty, takie jak na przyk豉d pojedynczy w這s, przez d逝gi czas. Wi瘯szo dzieci nie ma ani fizycznych mo磧iwoci, ani te zainteresowania takimi rzeczami- zaduma豉 si Maria. Mia te niesamowit zdolno koncentracji.-

Kiedy Osel mia pi耩 miesi璚y, Paco i Maria zabrali go w ma造m koszyku do Szwajcarii na inicjacj Kalaczakry, kt鏎ej udziela Dalaj Lama. Pniej wybrali si do Niemiec, aby wzi寞 udzia w spotkaniach FPMT, kierowanego obecnie przez Lam Zop, kt鏎y przej像 obowi頊ki g這wy rozrastaj鉍ej si szybko organizacji po Lamie Yeshe. Kiedy Lama Zopa zauwa篡 dziecko, zapyta o jego imi, i kiedy powiedziano mu Osel, z Osel- Ling- wybuchn像 miechem. Pniej, podczas ceremonii, kt鏎 kierowa, napomkn像 zagadkowo: - Lama jest bardzo blisko nas w tej chwili. By mo瞠 nawet jest z nami w tym pokoju.- Maria spojrza豉 na ci篹arn kobiet na widowni i zastanowi豉 si. Czy Lama Zopa odnosi si do duchowej obecnoci Lamy Yeshe, kt鏎a z pewnoci by豉 odczuwalna w tym momencie? Nikt nie spodziewa si, 瞠 m闚i o ma貫j istotce w koszyku. Dwa miesi鉍e pniej Lama Zopa przyjecha do Osel- Ling, aby udzieli nauk. Podczas przerwy na herbat Maria wysz豉 z sali medytacyjnej, i po powrocie, ku swojemu zaskoczeniu, zobaczy豉, 瞠 Lama Zopa podni鏀 Osela i usiad razem z nim na tronie. Dziecko by這 zaj皻e zabaw dord瞠 i dzwonkiem- rytualnymi przedmiotami u篡wanymi przez tybeta雟kich lam闚. W czasie lunchu Lama Zopa przywo豉 do siebie Mari i wypyta j dok豉dnie o okolicznoci pocz璚ia Osela i kilka innych kwestii. Nie pad這 z jego strony ani jedno s這wo komentarza. Zamiast tego, przed swoim wyjazdem przeprowadzi dla Osela ceremoni d逝giego 篡cia, wyjaniaj鉍 rodzicom: -Osel jest bardzo szczeg鏊nym dzieckiem. Jego karm w tym 篡ciu jest wyzwolenie wielu, wielu czuj鉍ych istot. By mo瞠 tysi璚y. Opiekujcie si nim starannie. Trzymajcie go z dala od zanieczyszczonych miejsc. Nie pozwalajcie ludziom pali w jego obecnoci. Obejmijcie go bardzo troskliw opiek.- Potem podarowa Marii mal (r騜aniec) Lamy Yeshe, kt鏎 Lama mia przy sobie w chwili mierci. Maria by豉 zdenerwowana. Czy mog豉 w jaki spos鏏 wp造n寞 na Lam Zop poprzez swoje szalone fantazje, kt鏎e miewa豉 w czasie ci嘀y? Czy w jaki spos鏏 Lama Zopa nie przechwyci czego z jej myli, i podwiadomie nie by przez nie kierowany? Ale potem 篡cie toczy這 si zwyk造m, monotonnym, codziennym trybem, i Maria, otoczona przez pi璚ioro dzieci, zepchn窸a s這wa Lamy Zopy g喚boko na dno swego umys逝.

Ju od trzech miesi璚y siedz na wzg鏎zu Kopan, obserwuj鉍 Osela, ma貫go lam, poch這ni皻ego codziennymi zaj璚iami. Jest to zar闚no przywilej, jak i przyjemno, poniewa dni, kiedy mo積a b璠zie po prostu wspi寞 si po kr皻ych kamiennych schodach na ty豉ch gompy, wej bez pukania do jego pokoju, i bawi si z nim ku obop鏊nej radoci, s ju policzone. Czas jego absolutnej wolnoci zmierza ku ko鎍owi. K豉niaj si obowi頊ek i dyscyplina przeznaczenie, do kt鏎ego si urodzi. I tak wi璚 przez ten kr鏒ki czas patrzy豉m na t siln, kr瘼 figurk, drobi鉍 n騜kami po ca造m swoim kr鏊estwie, w bordowych szatach, podtrzymywanych przez 鄴速e szelki, ze srebrnym relikwiarzem od Lamy Zopy, zawsze wisz鉍ym mu na szyi, w 鄴速ej czapce bejsbolowej, chroni鉍ej jego ogolona g這w przed pal鉍ymi promieniami letniego, nepalskiego s這鎍a, z fascynacj i zachwytem. Gdziekolwiek p鎩dzie, przynosi ze sob umiech. Widzisz- m闚i Lama Zopa, -ju teraz przynosi tak wielu ludziom szczcie, sam swoj obecnoci.- Chodzi wi璚 tu i tam, poklepuj鉍 wielkie kopa雟kie psy, bawi si w piaskownicy, samowystarczalny, spokojny ma造 ch這piec, z otaczaj鉍 go aur g喚bokiego zadowolenia. Przez wi瘯szo czasu wydaje si by powa積y i zamylony, chocia jego witalno jest wszechobecna, a poczucie humoru czai si p造tko pod powierzchni, gotowe w ka盥ej chwili si ujawni. S chwile, kiedy zachowuje si dziecinnie. Na przyk豉d, kiedy p豉cze, poniewa rzeczy nie u這篡造 si po jego myli, ale s one rzadkie i nie trwaj d逝go. Przez wi瘯szo czasu Osel nie wydaje si by w og鏊e dzieckiem raczej kim doros造m, 篡j鉍ym w ciele dziecka, kto przechodzi przez zachowania typowe dla dzieci, poniewa w豉nie tego si po nim oczekuje. Co ciekawe, wydaje si, 瞠 kontroluje ka盥 sytuacj. Nie Lama. Tenzin Osel takie by造 jego pierwsze s這wa skierowane do mnie, wypowiedziane cicho, lecz z naciskiem, w dniu mojego przyjazdu. Moje imi, Tenzin Osel, powt鏎zy. S逝cha豉m jego s堯w, zauwa瘸j鉍, 瞠 by mo瞠 nie tylko powiadamia mnie, 瞠 niedawno otrzyma dodatkowe imi Tenzin od Dalaj Lamy (Jego wi靖obliwo obci像 tak瞠 jego w這sy i wprowadzi do w 篡cie klasztorne), ale 瞠 r闚nie podkrela r騜nic mi璠zy nim samym, a Lam Yeshe, czy po prostu Lam, jak go wszyscy nazywali. Tenzin Osel wyranie pragn像, 瞠bym dowiedzia豉 si, 瞠 posiada swoj w豉sn to窺amo. Przychodzi do mnie ca趾iem cz瘰to. Staje w moim pokoju, obserwuj鉍, jak pisz na maszynie, patrz鉍 na mnie rozbrajaj鉍o pewnym wzrokiem. M闚i mu, jak mi idzie praca, a on s逝cha z zainteresowaniem. Rozumie wszystko, co m闚i, i jak s鉅z, du穎, du穎 wi璚ej. Wci嘀 zadziwia mnie, 瞠 pomimo ca貫j uwagi skupionej na nim w og鏊e nie jest rozpuszczony. Tak 豉two mog這by si to wydarzy, z ci鉚造m nap造wem dziennikarzy, fotoreporter闚, ekip telewizyjnych, pok這n闚, prezent闚, i oddanych uczni闚, gotowych wype軟ia jego polecenia. To, 瞠 si taki nie sta, wydaje si by po czci zas逝g jego w豉snej natury, a po czci dobrej, lecz silnej r瘯i Basiliego Llorki, jego asystenta. -Nie chcia豚ym zobaczy, jak jest psuty co mo瞠 si zdarzy z innymi rinpoczami, kt鏎zy s obdarowywani rolexami i innymi drogimi podarunkami. Najlepsz rzecz, jak mog zrobi, pom鏂 mu ukaza wewn皻rzne cechy, jakie posiada lama, takie jak skromno, szczodro, brak przywi頊ania, dobro. Je瞠li jest lam o wielkiej wartoci, musi to si bra, pochodzi od niego samego a ja zamierzam zrobi wszystko, co w mojej mocy, aby nie dopuci, 瞠by poddano go warunkowaniu- powiedzia Basili, kt鏎y podobnie jak Gloria, jego pierwsza asystentka, nie jest niech皻ny wymierzeniu Oselowi tego, co nazywa pam pam na pup, kiedy zajdzie taka potrzeba. Wi mi璠zy nimi jest wyranie silna. Do chwili obecnej mieszka z Basilim, kt鏎y rozmawia z nim po hiszpa雟ku, i z australijskim mnichem, kt鏎y m闚i do niego po angielsku, w pokojach, kt鏎e zajmowa這 dawniej jego poprzednie wcielenie: w ma貫j sypialni, z kt鏎ej rozci鉚a si widok na ogrody przed gomp, nawet mniejszym pokoju zabaw, i wsp鏊nej jadalni. Otaczaj go lamowie i gesze, kt鏎zy przybyli do Kopan zainspirowani osob Lamy Yeshe i jego mia章, wielk wizj przynoszenia Dharmy Buddy indzi (ludziom z zachodu). Ich pokoje r闚nie prowadz do jadalni i wsp鏊nych pomieszcze. Panuje tu rozluniona, nieformalna atmosfera w tybeta雟kim stylu, ka盥a z mieszkaj鉍ych tu os鏏 korzysta z w豉snych, prywatnych kwater, ale r闚nie dzieli z innymi wsp鏊n przestrze. Dni Osela s proste, a ka盥y z nich powiela prawie identyczny schemat. Wstaje o 7.30 rano, umiechni皻y i w dobrym nastroju, zgodnie z tym, co m闚i Basili, kt鏎y pi obok jego 堯磬a na pod這dze, i wskakuje w jego ramiona, je瞠li ten akurat nie sko鎍zy swoich porannych medytacji. Potem si ubiera i idzie do pokoju zabaw na niadanie owsiank, tost i mleko- kt鏎e zjada szybciej ni Basili. Potem nadchodzi czas na poranne zaj璚ia przedszkolne, sk豉daj鉍e si 獞icze w liczeniu i rysowaniu, kt鏎e maj na celu rozwija jego zdolnoci motoryczne. Potem zaczyna si najwa積iejsze ze wszystkich zaj耩 dnia- zabawa.

Osel wchodzi w ducha zabawy z oddaniem i koncentracj, kt鏎a rzeczywicie godna jest wielkiego lamy. Mo瞠 bawi si godzinami swoimi klockami lego, ci篹ar闚kami i d磨pami, wymylaj鉍 r騜ne scenariusze zabawy, kt鏎e m璚z i nudz wszystkich tych, kt鏎zy s ich uczestnikami (niech b璠 to mali mnisi, doroli mnisi, czy te zachodni uczniowie), du穎 szybciej, ni jego samego. Rankami bawi si w pomieszczeniach, ale po lunchu, kt鏎y spo篡wa w towarzystwie swoich asystent闚 i rezyduj鉍ych lam闚, wychodzi na dw鏎 i tam kontynuuje zabaw. Popo逝dniami Osel przyjmuje odwiedzaj鉍ych ludzi, kt鏎zy podr騜uj do Kopan, aby si z nim spotka i otrzyma jego b這gos豉wie雟two, oraz z przedstawicielami prasy. Zazwyczaj dobrze wype軟ia swoje obowi頊ki daje kataki tym, kt鏎zy przychodz i k豉niaj si przed nim, k豉dzie d這 na ich g這wach, a z pras radzi sobie, jak stary profesjonalista, kt鏎ym zreszt jest. Obiektywy kamer, czy te aparat闚 fotograficznych, wcale go nie zbijaj z tropu. Pozuje z pewnoci siebie i cierpliwoci, ale kiedy ma ju dosy, m闚i autorytatywnie Teraz ko鎍zcie i idzie sobie. Prasa rzadko kiedy odchodzi rozczarowana. Osel jest wspania造m materia貫m na artyku. Basili, David, i reszta klasztornej spo貫cznoci nauczyli si ju jak ze spokojem radzi sobie z tym publicznym najazdem w ich 篡cie. Wiedz, 瞠 zainteresowanie wiata Oselem jest naturaln kolej rzeczy, oraz czci zadania, jakie Osel ma wype軟i w 篡ciu. Kolacja jest o 18.00, a o 19.30 nadchodzi czas na p鎩cie do 堯磬a. Wtedy Basili czyta mu ksi嘀eczk jego ulubiona opowiada o dziecku (kt鏎e on sam identyfikuje jako Osel), podr騜uj鉍ym samolotem. Potem Basili zostaje przy nim, a unie. Jest jasne, 瞠 ma造 hiszpa雟ki lama czuje si bezpiecznie, prowadz鉍 篡cie w buddyjskim klasztorze. Ten sam brak emocjonalnego lgni璚ia, kt鏎y zademonstrowa opuszczaj鉍 swoj rodzin, kiedy wyje盥瘸 do Australii rok wczeniej, wci嘀 jest obecny. Nigdy nie wykazuje 瘸dnych oznak t瘰knoty za swoj rodzin podczas szeciu dni tygodnia, kiedy ich nie widuje, chocia pewnej niedzieli, kiedy towarzyszy豉m mu podczas wizyty w du篡m domu w Kathmandu, wyranie cieszy si z tego, 瞠 mo瞠 ich znowu zobaczy. Bawi si ze swoim rodze雟twem, a szczeg鏊n uwag powi璚a male鎥iemu Kunkyenowi, kt鏎ego uwielbia, przynosz鉍 mu wod do picia i oferuj鉍 mu kawa趾i owoc闚 przez ca造 dzie, jak gdyby mu us逝giwa. Dopasowuje si 豉two do rodzinnej rutyny, ale kiedy nadchodzi czas odjazdu, szczliwy bierze za r瘯 Basiliego, i idzie bez 瘸dnego zamieszania prosto w stron d磨pa, kr鏒ko udziela b這gos豉wie雟twa Marii i Paco, macha im na do widzenia, i odje盥瘸. Wydaje si prawie jak gdyby mia ju dosy, i jest zadowolony, 瞠 mo瞠 wr鏂i do ciszy i spokoju klasztoru. -Wci嘀 potrzebujemy go bardziej, ni on potrzebuje nas- m闚i Maria. I rzeczywicie mo積a na w豉sne oczy zobaczy, 瞠 tak istotnie jest.

Kiedy by豉m wiadkiem, jak Maria przyjecha豉 do Kopan po dwumiesi璚znej nieobecnoci, kiedy zajmowa豉 si sprzeda蕨 ubra w Hiszpanii. Przyjecha豉 prosto z lotniska, 瞠by zobaczy si z Oselem, zanim jeszcze pojecha豉 do domu, do reszty swoich dzieci. Osel przywita j ciep這, ale bez przesadnych ceremonii. Wyranie nie przylgn像 do niej, jak zrobi豉by wi瘯szo dzieci, kt鏎e zosta造 rozdzielone z matkami na taki d逝gi czas. A kiedy nadszed czas, kiedy musia豉 odjecha, by taki poch這ni皻y zabaw w piaskownicy, 瞠 David musia namawia go do przerwania zabawy, 瞠by si z ni po瞠gna. Pozwoli Davidowi podnie si, 瞠by popatrze na matk, zamkn像 za ni drzwi d磨pa, i powiedzia do widzenia. Kiedy d磨p odje盥瘸 w d馧 wzg鏎za, bieg za nim, a kiedy straci go z oczu, odwr鏂i si, i z umiechem z豉pa Davida za r瘯, po czym spokojnie odszed w stron klasztoru. -Nie, to nie jest u niego niezwyk貫 zachowanie- zgodzi si Basili, -ale jednak jest on niezwyk章 osob.- Tak wi璚 mog przypuszcza, 瞠 Osel osi鉚n像 stan braku lgni璚ia, przywi頊ania, stan wolnoci od emocjonalnych potrzeb i wi瞛闚, kt鏎e, jak powiadaj buddyci, wstrzymuj nas na duchowej cie盧e, poniewa nie pozwalaj nam na to, 瞠bymy kochali prawdziwie bezwarunkowo i obdarzaj鉍 wolnoci. I nie jest tak, 瞠 Osel jest pozbawiony ciep豉 i ludzkich uczu. Wr璚z przeciwnie, cz瘰to widywa豉m go, jak okazuje trosk o ludzi, szczeg鏊nie, je瞠li myla, 瞠 s chorzy, wprost zadziwiaj鉍 dla dziecka w jego wieku. Wypytuje, sk鉅 si wzi窸y blizny, co jest pod plastrami, dmucha na skaleczenia i rany. Kiedy zobaczy, 瞠 moja noga ca豉 jest pokryta ladami po uk逝ciach komar闚, pospiesznie zaprowadzi mnie do swojego pokoju, gdzie znalaz sw鎩 krem odstraszaj鉍y owady, i swoimi malutkimi, lecz zr璚znymi paluszkami osobicie posmarowa ka盥y z nich. Du穎 m闚i u篡waj鉍 s這wa pupa, kt鏎e jest jego uniwersalnym okreleniem na wszystko, wi嘀鉍e si z b鏊em czy chorob, wskazuj鉍 na zwierz皻a na obrazkach, kt鏎e pupa, a kt鏎e nie. Martwi si tak瞠 o zwierz皻a zabijane na mi瘰o. Na mier? pyta, wskazuj鉍 na krow czy kurczaka wa喚saj鉍ych si po drodze do Kathmandu, zaniepokojony, czy te czasem wielkie no瞠, kt鏎e jak widzia przy drodze, s逝蕨 do dzielenia tusz martwych zwierz靖, przeznaczone s i dla zwierz璚ia, kt鏎e widzi. Tak wi璚, razem ze wszystkimi ludmi, kt鏎zy otaczaj Osela, obserwuj go i staram si zg喚bi tajemnic, kt鏎a zosta豉 nam objawiona 篡j鉍ego przyk豉du reinkarnacji. Je瞠li chodzi o dow鏚 naukowy, zdaj sobie spraw, 瞠 i teraz, i w przysz這ci, nie uda si go zaprezentowa. Nie mo積a znale 瘸dnego solidnego dowodu na to, 瞠 strumie umys逝 Lamy Yeshe zamanifestowa si na nowo w Oselu Hita Torresie. Lecz niemo磧iwe jest r闚nie przedstawienie przekonywuj鉍ego dowodu, 瞠 tak si nie sta這. Gdyby nauka przekonywuj鉍o wykaza豉, 瞠 umys (b鉅 wiadomo) nie istnieje niezale積ie od m霩gu, lub te jakiejkolwiek innej czci naszego fizycznego cia豉, dowiedzielibymy si wreszcie, 瞠 doktryna reinkarnacji nie jest prawdziwa. Je瞠li tak w豉nie jest, wtedy zgodnie z buddyjskim prawem musia豉by zosta odrzucona, poniewa prawda musi by zawsze stawiana ponad wszystkim innym.

Poza tym, widz, jak wiele cech Lamy Yeshe powt鏎zonych zosta這 w Lamie Oselu, i jest to jak s鉅z, przekonywuj鉍y, je瞠li nie ostateczny dow鏚. Cechy te ujawniaj si tak cz瘰to, 瞠 nie mo瞠 to zosta pomini皻e jako zwyk造 zbieg okolicznoci. Po pierwsze, wietnie potrafi komunikowa si z ludmi, jest wychodz鉍ym im naprzeciw, towarzyskim ekstrawertykiem. Chod! Chod si ze mn pobawi! wo豉 do ka盥ego, kto przechodzi obok, zapraszaj鉍 do sp璠zenia ca造ch godzin w piaskownicy, albo na zabawie klockami lego. Uwielbia karmi ludzi, przynosz鉍 im ciastka i fili瘸nki herbaty. Jedn z jego ulubionych zabaw jest gotowanie na niby posi趾闚 sk豉daj鉍ych si z kilku potraw dla wymylonych, otaczaj鉍ych go ludzi, i znajduje wielk przyjemno w obmylaniu sk豉dnik闚 potraw, przygotowywaniu ich, i wk豉daniu do garnka. Mimochodem w umyle pojawia si wtedy Lama Yeshe, zawo豉ny 篡wiciel. Teraz, kiedy zaczyna ju bardziej p造nnie m闚i i po angielsku, i po hiszpa雟ku, staje si zupe軟ie jasne, 瞠 komunikowanie si i umiej皻noci do tego wykorzystywane s czym, czego jest nadzwyczaj wiadomy. Zale篡 mu bardzo na znalezieniu i prawid這wym wym闚ieniu w豉ciwego s這wa w danym j瞛yku, i b璠zie powtarza nowe s這wo sam do siebie, a utkwi mu w pami璚i. Co interesuj鉍e, posiada niezawodn pami耩 co do narodowoci ludzi, czy s hiszpa雟ko-, czy te angielskoj瞛yczni, i 豉two przerzuca si z j瞛yka na j瞛yk w zale積oci od tego, do kogo si zwraca. Podejmowano ju niejakie wysi趾i, 瞠by nauczy go tybeta雟kiego j瞛yka, kt鏎y musi po mistrzowsku opanowa, je瞠li w przysz這ci b璠zie mia studiowa teksty i nauczy si debatowania ale jak dot鉅 wysi趾i te spotka造 si z oporem. Wydaje si, 瞠 jak dot鉅, opanowanie dw鏂h j瞛yk闚 to wszystko, co ma ochot znie. Przypomina tak瞠 Lam Yeshe w tym, 瞠 pragnie, aby ludzie byli zadowoleni i szczliwi, i stara si na sw鎩 w豉sny spos鏏, aby sprawi, 瞠by poczuli si zrelaksowani i rozlunieni. Ju teraz opanowa sztuk konwersacji, wykonuj鉍 gesty spo貫czne, jakby chcia sprawi, 瞠by rozm闚ca poczu si jak kto dobrze widziany. Kiedy, kiedy wr鏂i豉m po dniu sp璠zonym na zakupach w Kathmandu, zm璚zona ha豉sem, upa貫m i py貫m, Osel zawo豉 mnie przez okno swojej sypialni. Opowiedzia mi, co jad na kolacj i zapyta, czy co jad豉m. Kiedy odpowiedzia豉m, 瞠 nie, wyci鉚n像 opakowanie tr鎩k靖nych serk闚 i zapyta, czy nie zjad豉bym jednego. Sp璠zi nast瘼ne trzy minuty delikatnie rozpakowuj鉍 go z aluminiowej folii, odmawiaj鉍 przyj璚ia mojej pomocy: nie, ja to zrobi, ty jedz, nalega.

Obdarowywanie, troszczenie si o innych by這 jeszcze jedn reminiscencj Lamy. Ta dobro, niezwyk豉 u tak ma貫go dziecka, rozci鉚a si i na ma貫 rzeczy. Nigdy nie odmawia nikomu wprost, i zamiast powiedzie Nie, powie raczej: Jutro. Wyranie nie chce nikogo obrazi, ani te rani niczyich uczu. Je瞠li inne dziecko zabierze samoch鏚, kt鏎ym on si akurat bawi, bierze go z powrotem, a potem idzie po inny, i daje go temu dziecku. Ten dla ciebie, m闚i uprzejmie. Widzia豉m kiedy, jak pewien starszy mnich droczy si z nim, udaj鉍, 瞠 zabiera jego now par klapk闚. -One s moje- powiedzia starszy mnich. -Nie, moje- odpar Osel, kt鏎y wygl鉅a na zmartwionego. -Podobaj mi si, wi璚 je sobie wezm- dra積i si mnich. Osel zastanowi nad tym d逝go i g喚boko. -Ok.- ja wezm twoje- brzmia豉 jego sprytna, lecz wielkoduszna odpowied. Jest dobry tak瞠 dla swoich rodzic闚. -Osel nigdy nie chce sprawia mi 瘸dnych k這pot闚, stara si raczej sprawia mi przyjemno- m闚i Maria. -Na przyk豉d, je瞠li zwracam uwag Yeshe, 瞠 nie zjad lunchu, Osel s逝cha tego bez s這wa, i kiedy wychodz do kuchni, schodzi ze swojego krzese趾a, idzie do Yeshe, i stara si go nakarmi, mimo tego, 瞠 on ma dopiero trzy lata, a Yeshe ju dziewi耩. A kiedy Lobsang jest niegrzeczny, i mnie zdenerwuje, Osel pr鏏uje da mu klapsa. To wzruszaj鉍e.- Istniej tak瞠 inne, bardziej subtelne, lecz ci鉚貫, echa Lamy Yeshe. Energia Osela jest tak silna, i afirmuj鉍a 篡cie, 瞠 do jakiegokolwiek pokoju by nie wszed, wype軟ia go. Jego fizyczna si豉, jego cia這, kt鏎e dzie po dniu coraz bardziej przypomina cia這 Lamy- okr鉚貫, solidne, pewne. I chocia nie zdo豉 jeszcze nikogo zadziwi g喚bokimi buddyjskimi naukami, posiada jednak poczucie, kim jest. Pomimo ca貫j jego przyjacielskoci, nie lubi zbytniego spoufalania si. Pewna mniszka, kt鏎a wzi窸a go na r璚e, aby wyjrze przez okno, i kt鏎a sta豉 dalej otaczaj鉍 go ramionami, otrzyma豉 w zamian zak這potane, pytaj鉍e spojrzenie. -Za blisko- powiedzia, odpychaj鉍 j delikatnie r瘯 przypominaj鉍 jej o w豉ciwym porz鉅ku rzeczy. Ka盥y, kto przekracza granice i zapomina o szacunku nale積ym wysokiemu lamie, spotyka si z podobnym szorstkim spojrzeniem nagany, lub jest po prostu ignorowany. Osel zna swoj pozycj, czy siedzi na tronie, jako kieruj鉍y pud蕨, czy w stosunkach ze swoimi asystentami. Kiedy przyjecha David Marks, przywi霩 ze sob prezent. Osel w豉nie jad wtedy niadanie. Patrzy, jak David robi przed nim pok這ny, a potem wzi像 od niego pi瘯nie opakowany podarunek, ale go nie otworzy, jak zrobi這by ka盥e inne dziecko. Zamiast tego, bez s這wa przekaza go Basiliemu. Dopiero kiedy sko鎍zy je, poprosi Basiliego, aby odda mu prezent. Nast瘼nie uwa積ie rozwi頊a sznurek i odwin像 papier, i umiechn像 si z zadowolenia, kiedy zobaczy, 瞠 by豉 to ksi嘀ka. Wzi像 j i podszed do Davida, usiad mu na kolanach, i razem z nim zabra si do przewracania kartek. By豉 to najbardziej wdzi璚zny spos鏏 przyj璚ia prezentu, jaki kiedykolwiek widzia豉m. Aczkolwiek jednak pomimo mojego rosn鉍ego przekonania, 瞠 Lama Osel jest ponad wszelk w靖pliwo zwi頊any w jaki spos鏏 z Lam Yeshe, ludzie, kt鏎zy s z nim blisko, jak Basili czy David, pozostaj ostro積i, je瞠li chodzi o kategoryczne potwierdzenie, 瞠 istotnie jest inkarnacj Lamy Yeshe. -Uwa瘸m, 瞠 jest szczeg鏊nym dzieckiem, z pewnoci. Jest bardzo bystry i posiada niesamowit pami耩. Posiada tak瞠 siln osobowo, i w豉sne pogl鉅y. Zna swoje zdanie i jest niezmiernie zdeterminowany, ale jest tak瞠 bardzo dobry i troszczy si g喚boko o cierpi鉍ych. Ma r闚nie wielkie poczucie humoru, i jest w stanie stan寞 ponad sytuacj, i rozemia si. Przepadam za nim, chocia mam nadziej, 瞠 nie ma we mnie przywi頊ania. I widz oczywicie, 瞠 ju teraz sprawia, 瞠 ludzie s szczliwi, i inspiruje ich.

Trzeba mu przyzna jedno sprawi, 瞠 wszyscy Hiszpanie, w katolickim kraju, zastanawiaj si nad reinkarnacj! W jaki spos鏏 ju rozpocz像 swoj prac. Pami皻am i tym, co m闚ili Lama Zopa i Dalaj Lama, i staram si pozosta otwartym i zachowa ch這nny umys- powiedzia Basili. -Wci嘀 jednak nie mog definitywnie powiedzie, 瞠bym wierzy, ani 瞠 nie wierz- kontynuowa. -Dla mnie Lama Yeshe nie oznacza tego ch這pca, tego cia豉. Lama by wielkim cz這wiekiem, przekazuj鉍ym m鉅ro, kt鏎y potrafi obudzi w ludziach najlepsz cz ich samych. Te wszystkie sprytne rzeczy, kt鏎e robi Osel, wed逝g mnie w por闚naniu z tym s pozbawione znaczenia. S逝蕨 jedynie rozrywce, a rozrywki mamy pod dostatkiem w telewizji. Moim skromnym zdaniem, z chwil, kiedy Osel stanie si lam, i zacznie rozbudza w nas nasz wewn皻rzn m鉅ro, wtedy rozpoznam jego wielko. Uwa瘸m, 瞠 moim zadaniem jest pom鏂 mu t m鉅ro wydoby.- Bez w靖pienia debata b璠zie kontynuowana przez d逝gie lata, co nie jest wcale z章 rzecz kwestionowanie jest bowiem w tybeta雟kim buddyzmie wa積 czci procesu wiod鉍ego do zrozumienia. Mo瞠 gdy b璠zie dorasta, i zacznie wypowiada si bardziej jasno, zacznie samodzielnie rozwi頊ywa zagadk i powie nam, kim jest i sk鉅 si wzi像, jak zasugerowa Dalaj Lama. Ju teraz swoim dzieci璚ym j瞛ykiem zaczyna dawa nam wskaz闚ki. Pewnego dnia pokazywa mi obrazki przedstawiaj鉍e tybeta雟kie postacie. -Czy oni s buddami?- zapyta豉m. -Nie, s rinpoczami- odpowiedzia Osel definitywnie. -Ty te jeste Rinpocze- powiedzia豉m. -Nie, nie- zaprzeczy Osel ze miechem. -Ale nazywasz si Lama Tenzin Osel Rinpocze- naciska豉m. Sta si ca趾iem poruszony. -Nie, nie. Nie Rinpocze. Tenzin Osel- nalega. I przypomnia豉m sobie wtedy pierwsze s這wa, jakie do mnie skierowa, a kt鏎e r闚nie dotyczy造 jego to窺amoci. Zauwa瞠nie r騜nicy mi璠zy Lam Yeshe i Lam Oselem jest wa積e. Osel nie jest Lam Yeshe ju nigdy nie zobaczymy, nie us造szymy, ani nie dotkniemy osoby, kt鏎a by Lama Yeshe, ale mamy wr鏚 nas Lam Osela, kt鏎y jest kontynuacj Lamy Yeshe, ale w swojej w豉snej postaci i z w豉sn osobowoci. Samo imi jest r闚nie znacz鉍e. To inne imi, jak szybko potrafi wskaza na to Osel. Ale na najg喚bszym poziomie imi jest tylko marn etykietk, i nie posiada 瘸dnego ostatecznego, niezale積ego istnienia. Umys powraca do ostatniego wyk豉du Lamy Yeshe, kt鏎y znowu, pyta: Czy jestem tym cia貫m, tym imieniem? Podczas miesi璚y sp璠zonych z Oselem zda豉m sobie spraw, 瞠 w pewien subtelny spos鏏 obdarzy mnie nadziej ukaza mi sens 篡cia wykraczaj鉍y znacznie ponad wiatowe, codzienne wartoci. Pokaza mi, 瞠 istnieje co wi璚ej, ni tylko zarabianie i wydawanie, poniewa istnieje kontynuacja nast瘼uj鉍ych po sobie 篡, i to, co zrobimy dzi, zaowocuje w tym, czym staniemy si jutro. I z pewnoci nic nie podnosi na duchu bardziej, ni ukazywanie dobroci. Lama Yeshe to potrafi; teraz nadzieja pok豉dana jest w Lamie Oselu. By mo瞠 w tym wiecie, rz鉅zonym prawem nietrwa這ci, istnieje jednak co trwa貫go.

Istnieje r闚nie nadzieja, 瞠 Osel b璠zie wstanie wyj poza dos這wne t逝maczenie tybeta雟kiego buddyzmu i prze這篡 jego przekaz na nasz w豉sny j瞛yk, wyposa瘸j鉍 go w nasze w豉sne kulturowe i umys這we odniesienia. Stary Tybet ju odszed, jak pokazuj ostatnie polityczne niepokoje, a lampka malana postawiona przed staro篡tnymi pos鉚ami zaczyna si wypala. Ale skarb, jaki posiada Kraj nieg闚, jego bezcenna m鉅ro, zdo豉 ocale i dotar do nas na zach鏚. Przybierze pewnie now form. Osel jest, jak wierz, prekursorem tego ruchu. Przeka瞠 nam buddyzm w zachodnim stylu, jak postulowa to cz瘰to Lama Yeshe. Z czasem, kiedy jego zdolnoci j瞛ykowe b璠 si polepsza, b璠zie m闚i coraz wi璚ej rzeczy, kt鏎e nas zadziwi, jak przepowiedzia Lama Zopa. Ju teraz zaczyna. Pewnego dnia, kiedy by sam z Mari, zacz像 m闚i o swoim ostatnim 篡ciu. Powiedzia jej, 瞠 mia pi瘯ny samoch鏚 w Ameryce. -Tak?- zapyta豉 Maria, zaintrygowana. -A jakiego by koloru?- pyta豉 dalej, w oczekiwaniu na dow鏚. Cisza. Osel nie m鏬 nic powiedzie. -By czerwony?- zapyta豉, wiedz鉍, 瞠 jest to jego ulubiony kolor. Nie- odpowiedzia definitywnie. Potem, rozgl鉅aj鉍 si po 豉zience, gdzie wtedy byli, nagle zobaczy metalowe kurki. -Tego koloru- powiedzia z ulg, poniewa uda這 mu si znale rodki, aby wyrazi to, co chcia przekaza. Maria wiedzia豉, 瞠 mia racj. Lama Yeshe rzeczywicie mia srebrnego koloru samoch鏚, kt鏎ym jedzi w Kalifornii. Zapyta豉 go pniej, co sta這 si z Lam Yeshe. -Lama Yeshe boli, boli, boli- powiedzia, wskazuj鉍 na r騜ne czci swego cia豉 z wyrazem cierpienia na twarzy. -Potem umiera- powiedzia, przechylaj鉍 swoje cia這 na wszystkie strony, przybieraj鉍 pozy umieraj鉍ego. Zadziwiona rewelacjami, kt鏎e same wychodzi造 jej synowi z ust, zapyta豉, gdzie Lama Yeshe jest teraz. -Lama Yeshe teraz malutki, malutki, bawi si ca造 czas. Potem ronie, ronie a b璠zie du篡- doda entuzjastycznie. Podekscytowana znaczeniem tego, co w豉nie powiedzia豉 mi Maria, zebra豉m w sobie ca章 swoj odwag, i przed samym wyjazdem z Kopan zdecydowa豉m si sama wypyta Osela. Chwila by豉 cicha, luna i nieformalna. Bylimy sami w rodzinnym domu, w sypialni, razem z niemowl璚iem. -Kunkyen ma w這sy- zauwa篡 Osel, bawi鉍 si ciemniej鉍ymi lokami dziecka. -Gdzie s twoje w這ski?- za瘸rtowa豉m z Osela, kt鏎y uwielbia, jak mu si goli g這w. -Nie ma- odpowiedzia z szerokim umiechem, podnosz鉍 do g鏎y obie r鉍zki. -Dlaczego nie ma?- zapyta豉m zaciekawiona, czy zna pow鏚, dla kt鏎ego tak si sta這. -Jestem jednym mnichem- odpowiedzia Osel z ca章 powag. Potem zada豉m to pytanie: -Czy jeste Lam Yeshe?- Osel: -Nie, ja jestem Tenzin Osel.- Zrobi pauz, i przez d逝gie sekundy myla, formu這wa s這wa. -Przedtem, jestem Lama Yeshe. Teraz, Tenzin Osel, jeden mnich.- Osel powiedzia to, i powiedzia to w taki spos鏏, 瞠 by這 jasne, 瞠 nie by豉 to wyklepana formu趾a, kt鏎ej nauczyli go inni. Wiedzia豉m na pewno, 瞠 ani Basili, ani David, ani tek ktokolwiek z jego rodziny nie indoktrynowali go w ten spos鏏, pragn鉍 bardziej ni ktokolwiek inny, aby sam ujawni, kim jest. Takie owiadczenie wysz這 prosto z jego w豉snego umys逝.

Przysz這 Lamy Tenzina Osela Rinpocze, aby u篡 jego w豉ciwego, pe軟ego tytu逝, pozostaje nieustalona. Jak zgodnie twierdz Basili oraz inni zachodni i tybeta雟cy mnisi w Kopan, nikt nie jest zupe軟ie pewny, co z nim zrobi. Nie istnieje w tybeta雟kiej hierarchii podobny mu precedens. Z jednej strony, jest rozpoznanym tybeta雟kim lam, z drugiej, jak wyranie wskaza poprzez swoje narodziny, odrzuca tradycj na bok. Obecnie ju pojawi造 si pewne delikatne dyskusje, czy post瘼uje si z nim w豉ciwie. Niekt鏎zy uwa瘸j, 瞠 powinno si go bardziej izolowa od strumienia odwiedzaj鉍ych, kt鏎zy przyje盥瘸j go zobaczy, 瞠 nie powinien si a tyle bawi, i 瞠 powinno si go w章czy w bardziej religijny rodzaj aktywnoci, kt鏎y przystoi jego statusowi. -Problem w tym, 瞠 jest taki ma造. Wi瘯szo tybeta雟kich rinpocz闚 nie wst瘼uje do klasztor闚, zanim nie sko鎍z czterech, pi璚iu lat. Wszyscy tutaj musimy szuka drogi po omacku- powiedzia Basili. W chwili obecnej, plany nakrelone przez Dalaj Lam i Lam Zop wci嘀 uwa瘸ne s za co w rodzaju prototypu. W nast瘼nym roku zostanie dla Osela zbudowany nowy dom, na terenach nale蕨cych do Klasztoru Sera, niedaleko od Mysore, w po逝dniowych Indiach. B璠zie na tyle du篡, aby pomieci Osela, jego trzech asystent闚 (angielsko-, hiszpa雟ko-, i tybeta雟ko- j瞛ycznego), rezyduj鉍ego mistrza duchowego dla Osela, Lam Zop, kiedy b璠zie m鏬 tam si zatrzymywa, oraz wybranych goci z zachodu. W Sera Osel rozpocznie na powa積ie swoje buddyjskie studia, otrzymuj鉍 nauki, ucz鉍 si tekst闚, 獞icz鉍 si w debatowaniu, robi鉍 odosobnienia, i rozwijaj鉍 swoj w豉sn praktyk duchow. Sp璠zi tam dziesi耩 lub pi皻nacie lat, jak si teraz uwa瘸, czyli czas znacznie kr鏒szy, ni trwa edukacja tybeta雟kich gesze, kt鏎zy zazwyczaj nie ko鎍z swoich studi闚, zanim nie przekrocz trzydziestu lat. Jak m闚i Lama Zopa, Osel b璠zie musia opiera si na solidnej podstawie buddyjskiej filozofii i medytacji. Dla Osela nie powinno to by kwesti uczenia si, a raczej przypominania sobie, tak wi璚 ca造 proces powinien by dla niego znacznie kr鏒szy, ni dla innych. Rodzina nie b璠zie mu towarzyszy. Zaakceptowali ten fakt spokojnie i nawet z pewnym entuzjazmem. -Myl, 瞠 to dobrze, 瞠 tam pojedzie. Musi dowiedzie si wszystkiego, pozna wszystko. Poza tym, w Sera b璠zie mia wi璚ej przestrzeni, kt鏎ej potrzebuje, 瞠by rosn寞. Teraz, w Kopan, czuj, jakby nie dosy by sam, zawsze otoczony ludmi, kt鏎zy ci鉚le czego od niego chc- powiedzia豉 Maria. Ale jak wymaga tego specjalna edukacja Osela, nie zniknie on ca趾owicie na te nast瘼ne lata. Przez ca造 okres tybeta雟kiego duchowego treningu b璠zie podtrzymywa kontakt z zachodem. Zostanie to osi鉚ni皻e czciowo dzi瘯i sta貫j obecnoci przy nim zachodnich asystent闚, kt鏎zy ci鉚le b璠 przypomina mu o jego w豉snej kulturze i korzeniach, a czciowo dzi瘯i regularnym wizytom na zach鏚. Istniej plany, 瞠 kiedy dope軟i swoje buddyjskie studia wsp馧czesn zachodni edukacj, szczeg鏊nie je瞠li chodzi o nauki cis貫 i matematyk. Jest nadzieja, 瞠 w ten spos鏏 b璠zie m鏬 u篡wa j瞛yka fizyki i chemii, i w章czy do niego g喚bok m鉅ro dotycz鉍 umys逝. W taki w豉nie spos鏏 b璠zie m鏬 prawdziwie kontynuowa wielkie dzie這 Lamy Yeshe, zasypuj鉍 przepa pomi璠zy wschodem i zachodem, poszukuj鉍 i wyjaniaj鉍 prawd o uniwersalnoci wszystkich rzeczy. Taki przynajmniej jest plan.

Czy Osel b璠zie mia rodki, czy te wol, aby wype軟i to, czego si po nim oczekuje, poka瞠 czas. Jego dorastanie b璠zie sztuk, kt鏎a dopiero zostanie nam zaprezentowana. Dla niekt鏎ych, szczeg鏊nie dla mnich闚, im szybciej Osel zacznie ujawnia si jako lama, tym stan si szczliwsi. Dla nich ostatecznym dowodem na reinkarnacj Lamy Yeshe stanie si moment, kiedy Osel zacznie demonstrowa dzia豉nia wysoko zrealizowanego, w pe軟i wykszta販onego, wyposa穎nego we wszelkie atrybuty, tradycyjnego tybeta雟kiego duchowego mistrza. -Nie potrafi oceni, czy jest budd, czy te nie ale musimy umieci go w odpowiednim rodowisku, i da mu mo磧iwie najlepsze wykszta販enie, aby pom鏂 mu w staniu si wielkim nauczycielem i przekazicielem nauk, jakim by w poprzednim 篡ciu- powiedzia Basili, wyra瘸j鉍 uczucia wielu wywi璚onych kobiet i m篹czyzn. Dla innych, w章czaj鉍 w to jego rodzic闚, wi皻o nie musi zawsze manifestowa si przez recytowanie modlitw i mantr. Maria i Paco s nawet przygotowani na to, 瞠 zrzuci szaty, kiedy stanie si doros造, i b璠zie wype軟ia inn, poza monastyczn, rol. -Jest mo磧iwe, 瞠 nigdy nie b璠zie lam z mal w r瘯u- powiedzia豉 Maria. -Osobicie nie s鉅z, 瞠 b璠zie konwencjonalny, ale to nie ma znaczenia. Lama Yeshe tak瞠 nie by kim konwencjonalnym.

Obserwuj codziennie jak Osel coraz bardziej upodabnia si do Lamy Yeshe! Pami皻am, jak kiedy we W這szech widzia豉m, jak Lama Yeshe wdziewa na siebie maroka雟k szat i wielki kapelusz. ζma idee i koncepcje ka盥ego. Rozumiesz, to, co chcia zrobi, to otworzy innym oczy, uszy, umys. Lama Osel ukazuje ten sam rodzaj energii w coraz wi瘯szym stopniu. Kiedy pr鏏ujesz nam闚i go, 瞠by powiedzia mantr, mamrocze jakie nonsensy. Nie chce by niczyj marionetk! I tak ju teraz niszczy wszystkie oczekiwania, jakie ludzie mogliby mie na temat tego, jak powinien si zachowywa. Ale kiedy myli, 瞠 na niego nie patrzysz, i zobaczy umieraj鉍ego owada, podchodzi do niego, dmucha na niego i m闚i mu mantry na wydechu. Robi to z w豉snej woli, a nie po to, 瞠by robi przedstawienie.- To r闚nie pozostaje w doskona貫j zgodzie. Bo czy Lama Yeshe nie powtarza bez przerwy, 瞠 powtarzanie mantr, odprawianie zewn皻rznych rytua堯w tybeta雟kiego buddyzmu, nie jest tym, o co w tym wszystkim chodzi?

Wed逝g Lamy Yeshe, zrozumienie zasad rz鉅z鉍ych ludzkim umys貫m, dochodzenie do podstaw wszelkich religii, przekazywanie sobie dobroci i rozwijanie dobrego serca s esencj ka盥ej duchowej cie磬i. Maria kontynuowa豉: -dla mnie celem 篡cia Lamy Osela jest zako鎍zenie zadania, jakie rozpocz像 Lama Yeshe. Lama Yeshe nie by w stanie pomaga ludziom z zachodu tak bardzo, jak tego chcia, poniewa by ograniczony swoj tybeta雟koci. Wybra taki spos鏏, w jaki mia si odrodzi, kt鏎y zapewnia mu bardziej efektywn prac. Z zapleczem tybeta雟kiej m鉅roci i zachodniej nauki, wierz, 瞠 naprawd b璠zie m鏬 dotrze do wielu ludzi. Mog wyobrazi go sobie, jak przemawia do wielkiego zgromadzenia, a jego przekaz b璠zie taki sam: Prosz, przesta鎍ie cierpie jestecie kompletnie szaleni! Jestecie uwi瞛ieni w tej szalonej scenerii i nie wiecie, jak to wszystko zatrzyma. I tak jak poprzednio, zacznie ukazywa ludziom drog odwrotu. Dla mnie Osel ma taki sam umys jak Lama Yeshe, i b璠zie pod嘀a t sam drog. Cokolwiek b璠zie robi, b璠zie to robi dla po篡tku innych.- To wszystko to jedynie spekulacje. Poniewa wiemy, 瞠 Osel mo瞠 okaza si nast瘼nym Krisznamurtim (indyjskim m璠rcem, kt鏎y odrzuci rol nowego Mesjasza, kt鏎a zosta豉 mu narzucona przez gorliw grup teozof闚, kt鏎zy znaleli go i trenowali od dzieci雟twa). Ale je瞠li ma鹵e雟two wschodu i zachodu zosta這 skonsumowane w osobie Osela, przysz這 zapowiada si naprawd ekscytuj鉍o. Kombinacja zachodnich naukowych ekspertyz, powsta造ch w wyniku analizowania zewn皻rznych zjawisk, po章czona z g喚bok wiedz wschodu o istocie rzeczywistoci, w章czaj鉍 w to natur ludzkiego serca, uzyskan przez stulecia spogl鉅ania wewn靖rz, mo瞠 by elektryzuj鉍, i najbardziej emocjonuj鉍ym krokiem w ewolucji ludzkiego rodzaju. Naprawianiem wiata. Jest to krok, kt鏎y Dalaj Lama, kt鏎y przyjmuje delegacje naukowc闚 pragn鉍ych wymieni informacje na tematy takie jak natura umys逝, jest wi璚ej ni sk這nny propagowa. Jedno jest pewne. Cokolwiek Osel zrobi w przysz這ci, wiat b璠zie czeka, gotowy. Poniewa takie jest jego wyj靖kowe przeznaczenie, ustalone od jego narodzin, do tego zosta upowa積iony. Jak隕olwiek cie磬 pod嘀y, nie b璠zie potrzebowa wprowadzenia. Scena ju jest gotowa. Kiedy wyje盥瘸豉m z Kopan, Osel wyszed na schody klasztoru, aby si po瞠gna. Powiedzia豉m mu, 瞠 lec samolotem, ale 瞠 mam nadziej nied逝go go zobaczy. -Ja te, polec samolotem daleko, daleko st鉅- powiedzia, wskazuj鉍 na odleg造 horyzont. -Nied逝go. Do wielkiego domu, gdzie b璠zie du穎 kr闚 i wody.- Wszyscy otaczaj鉍y go ludzie wygl鉅ali na zaskoczonych. 畝dne plany dotycz鉍e takiej podr騜y nie by造 jeszcze robione, ale Osel m闚i o tym z tak pewnoci, 瞠 to zapami皻a豉m. Kiedy taks闚ka toczy豉 si w d馧 drogi, odwr鏂i豉m si i ujrza豉m machaj鉍ego do mnie malutkiego, kr瘼ego ch這pca w bordowych i z這tych szatach. Uderzy這 mnie wtedy, 瞠 by mo瞠 nie to, co ch這piec ten kiedy b璠zie w 篡ciu robi jest podstawow kwesti, ale sam fakt, 瞠 jest.







Free counter and web stats